(10 ޖުލައި 2026 ގައި ޝާއިއުކުރި ބަޔާ ގުޅޭ)
އަލްޙަމްރާގެ އެންމެ ފަހުގެ ރައްކައުތެރިޔާ
(1)
ގްރަނާދާގެ ހިސާރު ހަތްވަނަ މަހަށް އަޅައިގެންފިއެވެ. ސަހަރުގެ ހާލަތު ދަނީ ނާޒުކުވަމުންނެވެ. ރައްޔިތުން ހާންތިވަމުން ދަނީއެވެ. ގްރަނާދާގެ ބޮޑުންނާއި އަމީރުން އަލްޙަމްރާގެ ތަނަވަސް ކޮޓަރިކޮޅަކަށް ޖަމާވެއްޖެއެވެ. ގްރަނާދާގެ ސިންގާ މޫސާ ބިން އަބީ ޣައްސާން ކޯފާއިން ފުރިފައިވާ ނަޒަރުފުޅަކުން އަބޫ ޢަބްދުﷲއާއި އޭނާގެ ދަރުބާރީންނާ ދިމާއަށް ބައްލަވަމުން ގެންދަވަނީއެވެ.
ފެރްނާންދޯގެ ސުލްހައިގެ މަންދޫނު ކޮޓަރިކޮޅަށް ވަދެއްޖެއެވެ. އަދި ތަޚުތުގެ ކުރިމައްޗަށް ހުއްޓި ކުރުނީސްކޮށްފިއެވެ. އޭނާގެ އަތުގައި އޮތީ ފެރްނާންދޯގެ ސިޓީއެކެވެ. އަބޫ ޢަބްދުﷲއާއި އެހެން ދަރުބާރީންގެ ނަޒަރު އޭނާގެ މައްޗަށް ހުއްޓިފައި ހުރިކަން ފާހަގަ ކުރެވުނީމާ އޭނާ އެ ސިޓީގައި ހުރި ވާހަކަތައް ކިޔައިދޭން ފަށައިފިއެވެ.
[މަތިވެރިވެގެންވާ މާތް ރަސްގެފާނު ފެރްނާންދޯގެ ފަރާތްޕުޅުން ގްރަނާދާގެ ރަސްގެފާނު އަބޫ ޢަބްދުﷲއަށް މަޝްވަރާ އަރުވައި ނަސޭހަތްތެރިވަމެވެ. އެދެވޭ ނަތީޖާއެއް ނުނުކުންނާނޭކަން އެނގިވަޑައިގަންނަވާ ދިގު ހަނގުރާމައަކުން މަނިކުފާނުގެ ރައްޔިތުންގެ ދަތި އުނދަގޫ ދިރިއުޅުން އިތުރަށް ދަތިކުރައްވައި މުސީބާތުގެ ހާލަތު ދިގު ނުކުރައްވާށެވެ. މިހާރުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު ގްރަނާދާ ފަތަހަ ނުކޮށް ކަސްތިއްޔާގެ ލަޝްކަރު އެނބުރި ނުދާނޭކަން ރަސްގެފާނަށް މިހާރު ވާނީ ވިސްނިވަޑައިގެންފައެވެ. އެފްރިކާގައި އެ އޮތީ އަހުލީ ހަނގުރާމަ ފެށިފައެވެ. އެހެންވީމާ އެފްރިކާގެ ރަސްރަސްކަލުން ގްރަނާދާއަށް އެހީތެރިވާން ލަޝްކަރު ފޮނުއްވުމަކީ ވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ގްރަނާދާގެ ލަޝްކަރާއި އެބައިމީހުންގެ އެހީތެރިންނާއި ފަރުބަދަމަތީގެ ގަބީލާތަކުގެ ލަޝްކަރުތައް ބަލިކުރެއްވޭނޭ ކަމުގެ ފުރިހަމަ ޔަގީންކަން މާތްވެގެންވާ ރަސްގެފާނަށް އެބައޮތެވެ. އެކަމަކުވެސް ރަސްގެފާނާއި ރާނީއާ ދެކަނބަލުން ތިއްބެވީ އަބޫ ޢަބްދުﷲއާއި ގްރަނާދާގެ ރައްޔިތުންނާއެކު ސުލްހަވެރިވެ ވަޑައިގަންނަވާން ތައްޔާރަށެވެ. އަބޫ ޢަބްދުﷲގެ ބޭނުންފުޅަކީ އެ މަނިކުފާނުގެ ރައްޔިތުންގެ ނިކަމެތި ހާލަތު އިތުރަށް ނުބައި ކުރެއްވުން ކަމުގައި ނުވަނީ ނަމަ ވަގުތުން ވަގުތަށް ހަތިޔާރު ބަހައްޓަވައި މާތްވެގެންވާ ރަސްގެފާނުގެ އަރިހަށް ސުލްހައިގެ މަޝްވަރާ ކުރާނޭ މަންދޫބަކު ފޮނުއްވާށެވެ. އެފަދަ މަންދޫބަކާ މެދު ނިހާޔަތަށް އިހުތިރާމާއި ގަދަރާއެކު މުއާމަލާތް ކުރައްވާނޭ ކަމުގެ ޔަގީންކަން ރަސްގެފާނު ފެރްނާންދޯ އަރުއްވައެވެ. މި ނޫން ގޮތަކަށް އަމަލު ކުރައްވައިފިނަމަ ގްރަނާދާގެ ވޭންދެނިވި އިބުރަތުން ފުރިގެންވާ ހަލާކުގެ ޒިންމާ އުފުއްލަވާން ޖެހިވަޑައިގަންނަވާނީ ރަސްގެފާނު އަބޫ ޢަބްދުﷲ އަށެވެ.]
ދަރުބާރީން ހިމޭން ވެއްޖެއެވެ. އަބޫ ޢަބްދުﷲ ބަލަމުން ގެންދިޔައީ އަބުލްޤާސިމާއި ދިމާއަށާއި މޫސާއާ ދިމާއަށެވެ. މަންދޫބު އޭނާގެ އަތުގައި އޮތް ސިޓީ އޮޅައިލުމަށް ފަހު އަބޫ ޢަބްދުއާ ހަވާލުކޮށްފިއެވެ. އަބޫ ޢަބްދުﷲ އޭނާގެ ކަނާތްފަރާތަށާއި ވައަތް ފަރާތަށް ބަލައިލިއެވެ. ކަނާތްފަރާތުގައި އިނީ އޭނާގެ ބޮޑު ވަޒީރެވެ. ވައަތްފަރާތުގައި އިނީ ސިފައިންގެ ވެރިޔާއެވެ.
މަންދޫބާ ދިމާއަށް ބަލައިލުމަށް ފަހު އަބުލްޤާސިމް ބުންޏެވެ. [އަހަރެމެންގެ ޖަވާބު މާދަމާ ކަލެޔާ ހަވާލުކުރާނަމެވެ.]
މަންދޫބު ރަސްގެފާނަށް ކުރުނީސް ކުރުމަށް ފަހު ކޮޓަރިކޮޅުން ނުކުމެއްޖެއެވެ. ބޭރުގައި ތިބި ހަތިޔާރުއެޅި ސިފައިންގެ ދެ މީހުން އޭނާ ގޮވައިގެން ޝާހީ މެހުމާނުޚާނާއާ ދިމާއަށް ހިނގައިގެންފިއެވެ.
އަބޫ ޢަބްދުﷲ އެއް ފަހަރު ސިޓީ ނިއުޅުވައިގެން ބަލައިލުމަށް ފަހު މޫސާއާ ދިމާއަށް ބަލައިލައިފައި ހިތާމަވެރި ރާގަކަށް އަހައިލިއެވެ. [މޫސާއެވެ. މި ކަމުގައި މޫސަގެ ރައުޔަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟]
މޫސާ ތެދުވެވަޑައިގެން ދަރުބާރީންނާ ދިމާއަށް ވަކިވަކީން ބައްލަވައިލެއްވުމަށް ފަހު ވިދާޅުވިއެވެ. [އަހަރެމެން ގާތު ބުނެވުނީ ފެރްނާންދޯގެ މަންދޫބަކު ސުލްހައިގެ މެސެޖަކާއިގެން އަންނަ ވާހަކައެވެ. އެކަމަކު ސުލްހައިގެ ފުރަތަމަ ޝަރުތު އަބޫ ޢަބްދުﷲވެސް އަޑު އަހައިފީމުއެވެ. އެއީ އަހަރެމެން ހަތިޔާރު ބެހެއްޓުމެވެ. ފުރަތަމަ ޝަރުތަށް އަމަލު ކުރުމަށް ފަހު އެހެން ޝަރުތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ފުރުސަތެއް އަހަރެމެންނަށް އޮންނާނޭ ކަމަކަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެވެއެވެ. ސިޓީގައި ހުރި ވާހަކަތަކުގެ މަފޫހުމަކީ އެންމެ ފުރަތަމަ އަހަރެމެން ފެރްނާންދޯގެ ކުރިމަތީގައި ކުޑަ ކަކޫ ޖެހުމެވެ. އޭގެ ފަހުން އޭނާ އަހަރެމެންނަށް ރަހުމުކުރާނޭ ކަމަށް އިތުބާރު ކުރުމެވެ. އަބުލްޤާސިމް ޢަބްދުލްމަލިކު ބުނާ ގޮތުގައި ފެރްނާންދޯ ހުރީ އަހަރެމެންނާއެކު އިތުބާރުކުރެވޭ ފަދަ ސުލްހައަކަށް ދާން ތައްޔާރަށެވެ. އެހެންވީމާ އާއްމު މައިދާނަށް ނުކުމެ ހަނގުރާމަކުރުން ހުއްޓައިލުމަކީ އަހަރެމެންނަށް އޮތް އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތެވެ. އަބޫ ޢަބްދުﷲ އަހަރެން ދެއްކި ވާހަކަ އަޑެއް ނޭހީމުއެވެ. އަމިއްލަ ގޮތްތައް މާ ރަނގަޅު ކަމަށް ގަބޫލުކޮށްގެން އެ ވަހުމުގެ ތެރޭގައި އުޅެން ބޭނުންވީއެވެ. މިއަދު މި ފެންނަނީ އެކަމުގެ ނަތީޖާއެވެ. މަތިވެރި ރަސްގެފާނެވެ. ވަޒީރުންނޭވެ. އަމީރުންނާއި ބޮޑުންނޭވެ. އަހަރެންގެ ރައުޔަކީ ކޮބައިކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެނގޭނެއެވެ. ގަލަމުގެ ނިންމުން ކަނޑިން ކަފައިލުމަކީ އަބަދުވެސް ކަންތައް ހިނގާ ގޮތެވެ. ފެރްނާންދޯ ދެކޭ ގޮތުގައި ގްރަނާދާގެ ގަބުރު ކަށްވަޅަށް ތިރިކޮށްފިއެވެ. މިހާރު ކުރަން އޮތް ކަމަކީ ހަމައެކަނި ފަސްލުމެވެ. އޭނާގެ މަންދޫބު ހިފައިގެން އައި މެސެޖަކީ ކޮބައިކަން އެނގޭ ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ ބުނާ ގޮތުގައި އަހަރެމެން ތިބީ ކަށްވަޅު ކޮންނަން ތައްޔާރަށް ކަމުގައި ވަނީނަމަ އޭނާ އެހެރީ އަހަރެމެން ބޭނުން ވާފަދަ ގަބުރުސްތާނެއް ތައްޔާރުކޮށްދޭން ތައްޔާރަށެވެ. އަހަރެމެން އަމިއްލަ ކަރު އަމިއްލައަށް ބުރިކޮށްލަން އެއްބަސްވާނަމަ އަހަރެމެންގެ މުޅަމަސްގަނޑަށް ހުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތާން ތައްޔާރަށެވެ. ތިޔަ ސުވާލުކުރަނީ ފެރްނާންދޯއަށް ފޮނުވާނޭ ޖަވާބަކާ ބެހޭ ގޮތުން ކަމުގައި ވަނީ ނަމަ ގްރަނާދާގެ ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން އޭނާއަށް ކަނޑިއެއް ފޮނުވާށެވެ. މިކަހަލަ ޝަރަފުވެރި އެއްބަސްވުން ލިޔުން ރަނގަޅީ ގަލަމަކުންނެއް ނޫނެވެ. ކަނޑިންނެވެ.]
މޫސާ އިށީނދެވަޑައިގެންފިއެވެ. ކުޑައިރުކޮޅަކަށް ދަރުބާރަށް ހިމޭންކަން ވެރިވެއްޖެއެވެ. އަބޫ ޢަބްދުﷲ އޭނާގެ ވަޒީރާ ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. [އަބުލްޤާސިމް ބުނަނީ ކީކޭ ހެއްޔެވެ؟]
އަބުލްޤާސިމް ތެދުވެއްޖެއެވެ. [މާތްވެގެންވާ ރަސްގެފާނެވެ. އަޅުގަނޑަކީ މޫސާ ބިން އަބީ ޣައްސާންގެ ދެކޮޅުވެރިއަކީމެއް ނޫނީމެވެ. އޭނާގެ ޖަޒުބާތަށް އަޅުގަނޑު އިހުތިރާމު ކުރަމެވެ. އެކަމަކު އަޅުގަނޑުގެ ހެޔޮ ނިޔަތާމެދު އޭނާގެ ހިތްޕުޅުގައި ޝައްކެއް އޮތް ކަމުގައި ވަނީނަމަ އަޅުގަނޑު މިހިރީ ހަމަ މި ވަގުތު އިސްތިއުފާދޭން ތައްޔާރަށެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ކުށަކަށް މި ވަނީ ސަހަރުން ނުކުމެ، ހުޅުވިފައިވާ މައިދާނެއްގައި ފައިސަލާކުރުވަނިވި ހަނގުރާމައެއް ކުރުމާ ދެކޮޅު ހެދުމެވެ. އެކަމަކު އަޅުގަނޑު އެކަމާ ދެކޮޅު ހަދަނީ ފިނޑިކަމުގެ ސަބަބުން ނޫންކަން މޫސާ ބިން އަބީ ޣައްސާނަށް ނިކަން ރަނގަޅަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. އަޅުގަނޑު ރައުޔެއް ހުށަހެޅީއެވެ. އެ ރައުޔަކީ އަޅުގަނޑުމެން ހަނގުރާމައިގައި ބަލިވެއްޖެ ނަމަ ދިމާވެދާނޭ ނުރައްކާތެރި އަދި ހިތާމަވެރި ހާލަތަށް ވިސްނައިފައި އެރުވި ޚިޔާލެކެވެ. ލަޝްކަރުގެ ހާލަތު އޮތް ގޮތް އަޅުގަނޑަށްވުރެ މާ ރަނގަޅަށް މޫސާ ދެނެވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. އާއްމު ރައްޔިތުންގެ ހާލަތު އެ އޮތީ ރީތިކޮށް ފެންނާށެވެ. އެއީ ސިއްރެއް ނޫނެވެ. ސުލްހައަށް އެދިގެން އަލްޙަމްރާގެ ދޮރާށި ދޮށުގައި މުޒާހިރާކުރަމުން އެގެންދާ މީހުންނަކީ އަޅުގަނޑުގެ ރޭވުމެއް ދަށުން އެއްކޮށްގެން އުޅޭ ބައެކޭ މޫސާ ބިން އަބީ ޣައްސާން ވިދާޅު ނުވާނެ ކަމަށް އުއްމީދު ކުރަމެވެ. އޭގެ ފަހުން މާތްވެގެންވާ ރަސްގެފާނުގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި އެއޮތް ބޮޑު މައިދާނުގައި ހަނގުރާމައާ ދެކޮޅަށް އަޑު އުފުލި ސިފައިންނާއި ސަހަރުގެ ބޮޑުންނާއި އާއްމުންނަށް އެކަން ކުރަން ދަސްކޮށްދިނީ އަޅުގަނޑޭ ވިދާޅު ނުވާނޭ ކަމަށްވެސް ހީކުރަމެވެ. ފެރްނާންދޯގެ މަންދޫބު ވަޑައިގަތީމާ މިއަދު ސަހަރުގެ ރައްޔިތުން އުފާ ފާޅުކުރަމުން އެ ގެންދަނީ އަޅުގަނޑުގެ ސިއްރު އެންގުމަކަށް ކަމުގައި ވިދާޅު ނުވާނޭ ކަމަށްވެސް އުއްމީދުކުރަމެވެ.]
[ގްރަނާދާގެ ބޮޑުންނޭވެ. ތިޔަ ބޭފުޅުން މޫސާގެ ވާހަކަފުޅު ގަބޫލުފުޅު ކުރައްވާނަމަ، އެންމެ ފަހުގެ ނޭވަޔާ ހަމައަށް ހަނގުރާމަކުރުން ނޫން ގޮތެއް އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޯންނާނެއެވެ. އެ ގޮތަށް ހުރިހައި ބޭފުޅުން އެއްބަސްވެ ވަޑައިގަންނަވާނަމަ އަޅުގަނޑުވެސް މިހިރީ އެ ގޮތާ ރުހި ގަބޫލުވެގެންނެވެ. ތިޔަބޭފުޅުންގެ ނިންމެވުން ދުޝްމަނުންނަށް ފޯރުކޮށް ދިނުމުގެ މަސައްކަތް ކުރެވޭނެއެވެ.]
އަމީރަކު ތެދުވެ ބުނެފިއެވެ. [އަޅުގަނޑުމެން ދެކޭ ގޮތުގައި ފައިސަލާކުރުވަނިވި ހަނގުރާމައަކަށް ތައްޔާރުވާންވީއެވެ. އެކަމަކު އެޔާއެކުވެސް ދުޝްމިނުންނާއެކު ވާހަކަ ދައްކައި، ސުލްހަވެރި ހައްލެއް ފެންނާން އޮތްނަމަ، ވާހަކަދެއްކުމުގެ ދޮރު ބަންދުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.]
އެހެން އަމީރަކު ތެދުވެ ކިޔައިފިއެވެ. [ޖަޒުބާތުގެ އޮއިވަރުގައި ބެހިގެން ގޮސް ހިތި ހަގީގަތްތަކަށް ލޯމަރައިލުމަކީ އަޅުގަނޑުމެން ކޮށްގެން ވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ރައްޔިތުން ބަނޑަށް މަރުވަނީއެވެ. މިހާރު މި އޮތް ހިސާރު ފިނި މޫސުމާ ހަމައަށް ދެމިގެން ހިނގައްޖެ ނަމަ އަޅުގަނޑުމެންގެ ހާލަތު އިތުރަށް ނާޒުކުވެގެން ދާނެއެވެ. ބަދްރު ބިން މުޣީރާގެ ދޮޅަހަކަށް މީހުންގެ ފަރާތުން ލިބޭނޭ އެހީތެރިކަމެއް ފިޔަވައި އެހެން އެހީތެރިކަމެއް ލިބޭނޭ ކަމުގެ އެއްވެސް އުއްމީދެއް އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނެތެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ލަޝްކަރު އެ އޮތީ ބަނޑުހައިހޫނުކަމާއި ހަނގުރާމައިގެ ހޫނުގެ ސަބަބުން ގޮތް ހުސްވެފައެވެ.]
ދަންނަބޭކަލަކު ތެދުވެއްޖެއެވެ. [ހައެއްކަ މަސް ދުވަސް ވާންދެން މިހެން ތިބެގެން ނުވަތަ ބޭރަށް ނުކުމެ ހަނގުރާމަކޮށްގެން ފެރްނާންދޯގެ ހިސާރު ނައްތައިލެވިދާނެ ކަމަށް ބަލަމާ ހިންގަވާށެވެ. އެކަމަކު ހަނގުރާމަ ނިމުނީމާ މިހާރަށްވުރެ މާ ބޮޑު ތައްޔާރީއަކާއެކު އަލުން އައިސް އެބައިމީހުން ހަމަލަ ނުދޭނެކަމުގެ ޔަގީންކަން އޮތީ ކިހައި ވަރަކަށްތޯއެވެ؟ އަޅުގަނޑުމެން ތިބެންވީ ތާއަބަދު ހަނގުރާމަކުރުންމަތީގައި ތޯއެވެ؟ އަޅުގަނޑުމެން ހަނދާންކުރަން ޖެހޭ އެހެން ކަމެއްވެސް އެބައޮތެވެ. ހިސާރު ދިގުލައިގެން ދިއުމުގެ ސަބަބުން އިސްޕޭނުގެ އެކި ހިސާބުގައި ދިރިއުޅޭ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަޚުންނާއި އުޚުތުންގެ ދިރިއުޅުމަށްވެސް ދަނީ ނޭދެވޭ އަސަރު ކުރަމުންނެވެ. އެމީހުން އެތިބީ އެމީހުން ދިރިއުޅޭ ސަރަހައްދުގެ ކްރިސްޓިއަން ވެރިންގެ ރަހުމާއި އެހީތެރިކަމުގެ ދަށުގައެވެ.]
މޫސާ ތެދުވެވަޑައިގެންފިއެވެ. [އަހަރެމެން މިއަދު ގްރަނާދާގައި ހިސާރުވެފައި ތިބުމުގެ ބަދަލުގައި ކަސްތިއްޔާގެ ދޮރާށިދޮށުގައި ތިބި ނަމަ އިސްޕޭނުގައި ހާލުގައި ޖެހިފައި ތިބި ކަމަށް ތިޔަ ބުނާ މީހުން އެ ހާލަތަކަށް ނުދިޔައީހެވެ. އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް މުސީބާތުގެ ކޮޅިގަނޑު ނެގީ އަހަރެމެންގެ ހިއްސުތައް ގަބު ވެއްޖެކަން ކްރިސްޓިއަނުންނަށް އެނގުނު ހިސާބުންނެވެ.]
އެހެން މީހަކު ތެދުވެފައި ބުނެފިއެވެ. [ގްރަނާދާގެ ބައެއް އިލްމުވެރިން ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި ފެރްނާންދޯއާ ދެކޮޅަށް އަޅުގަނޑުމެން ކުރަމުން މި ގެންދާ ހަނގުރާމައަކީ ޖިހާދެއް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ގައުމުގެ ބޮޑު ބައެއް ކްރިސްޓިއަން ވެރިކަމުގެ ދަށަށް ހިނގައްޖެއެވެ. މި ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން އަޅުގަނޑުމެންގެ މައްސަލަތައް އިތުރުވެ މުސީބާތްތައް ބޮޑުވަމުން ދިއުން ނޫން އެހެން ނަތީޖާއެއް ނުނުކުންނާނެއެވެ.]
މޫސާ ކޯފާވެގެން ގޮސް ތެދުވެވަޑައިގެން ތުރުތުރުއަޅާ އަޑުފުޅަކުން ވިދާޅުވިއެވެ. [އަހަރެމެންގެ ހަނގުރާމައަކީ އަނިޔާވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް ކުރާ އިންސާނިއްޔަތުގެ ހަނގުރާމައެކެވެ. އަހަރެމެންގެ ކާމިޔާބީ ވެގެން ދާނީ އިންސާނިއްޔަތުގެ ކާމިޔާބީއަކަށެވެ. އަހަރެމެންގެ ބަލިވުމަކީ އިންސާނިއްޔަތުގެ ބަލިވުމެވެ. މި ހަނގުރާމައަކީ ޖިހާދެއް ނޫން ކަމަށް ބުނާ އިލްމުވެރިއެއްގެ ނަންވެސް މި މަޖިލީހުގައި ކިޔުމަކީ އަހަރެން ރުހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ގްރަނާދާގެ އަހުލުވެރިންނޭވެ. އަހަރެމެން މި ހަނގުރާމަކުރަނީ މި ވަގުތު އަހަރެމެން އެ ބިމެއްގެ މަތީގައި ކޮއްޅަށް މިތިބަ ބިމަށްޓަކައިކަން ހަނދާނުން ފުހެލަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ މި ބިން އަހަރެމެންގެ އަތުން ފޭރިގެންފިނަމަ އަހަރެމެން ތިބޭނީ އެއްވެސް ތަނެއްގައި ލައްވައިނުލައެވެ. އަހަރެމެންގެ އަތުން ގްރަނާދާ ބީވެއްޖެނަމަ އިސްލާމްދީނުގެ ބައްތީގެ ހޫރިހޫރި ހުރި ހުޅުކޮޅު އަބަދަށްޓަކައި މި ގައުމުން ނިވިގެން ހިނގައިދާނެއެވެ.]
މޫސާގެ މި ވާހަކަފުޅަށް ފަހު އެކި މީސްމީހުން މި ބަހުސުގައި ބައިވެރިވެ ވާހަކަދައްކަމުން ދިޔައެވެ. ބަހުސު މުޅީން ނިމުނީ މެންދަން ވީ ފަހުންނެވެ. މޫސާއާއި އޭނާގެ ތިން ހަތަރު ބައިވެރިން ފިޔަވައި އެހެން އެންމެން ބުރަވީ ފެރްނާންދޯގެ ސިޓީގެ ޖަވާބާއެކު އަބުލްޤާސިމް ޢަބްދުލްމަލިކް ފޮނުވާށެވެ. ސުލްހައަށްޓަކައި ފެރްނާންދޯ ހުށަހަޅާ ޝަރުތުތައް ހިފައިގެން އަބުލްޤާސިމް އައީމާ އެ ޝަރުތުތަކާމެދު މަޝްވަރާކޮށް ބަހުސުކުރާ ގޮތަށެވެ. އެ ޝަރުތުތަކާ އެއްބަސްވެވޭނަމަ ސުލްހަވާނީއެވެ. ނޫން ނަމަ ހަނގުރާމަ ކުރިއަށް ގެންދާނީއެވެ.
ފެރްނާންދޯގެ ޝަރުތުތައް ވަރަށް ވިޔާނުދާ ވާނެކަން މޫސާއަށް އެނގިވަޑައިގަނެއެވެ. އަދި ގްރަނާދާގެ ރައްޔިތުން އެ ޝަރުތުތަކާ ދެކޮޅު ހަދާނެކަންވެސް އެނގިވަޑައިގަނެއެވެ. އެހެންވީމާ އޭނާގެ ރައުޔާ ޚިލާފަށް ނަމަވެސް އަބުލްޤާސިމް ދަތުރަށް ނުކުތީމާ މޫސާ ލަޝްކަރަށް ހަނގުރާމައަށް ފުރިހަމައަށް ތައްޔާރުވާން އަންގަވައިފިއެވެ. އަދި ބަދްރު ބިން މުޣީރާއާއި އޭނާގެ ބައިވެރިންނަށްވެސް ތައްޔާރުވެވަޑައިގަންނަވާން މެސެޖު ފޮނުއްވައިފިއެވެ. އަބުލްޤާސިމް ޢަބްދުލްމަލިކް ތިން ދުވަސް ވާންދެން ފެރްނާންދޯއާއެކު ސުލްހައިގެ ވާހަކަތައް ދެއްކިއެވެ. އެ ދުވަސްކޮޅު މޫސާ ގެންދެވީ މިސްކިތުގައި ޖޯޝުން ފުރިފައިވާ ތަގުރީރު ކުރައްވަމުންނެވެ. އެ ތަގުރީރުތަކުގެ ސަބަބުން ރަށުތެރޭގައި އާދަޔާ ޚިލާފު ދިރުމެއް އުފެދިގެން ހިނގައްޖެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ޖޯޝާއި އަޒުމުގެ ސަބަބުން ހަނގުރާމަޔާ ދެކޮޅު މީސްމީހުންގެ އަޑު މަޑުވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ.
(2)
ތިން ދުވަހުގެ ވާހަކަތަކަށް ފަހު ފެރްނާންދޯއާއެކު ވެވުނު އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުތުތައް އެކަށައެޅިއްޖެއެވެ. އެ ޝަރުތުތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.
- ދެ ފަރާތުންވެސް ހަތްދިހަ ދުވަހަށް ހަނގުރާމަ މެދުކަނޑައިލާނެއެވެ. މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ތިރީގައިވާ ޝަރުތުތަކުގެ މަތީން ގްރަނާދާގެ ވެރިކަން ފެރްނާންދޯއާ ހަވާލުކުރާނެއެވެ.
- ދެ ފަރާތުންވެސް ހަނގުރާމައިގައި ހައްޔަރުކޮށްފައި ތިބި ގައިދީން ދޫކޮށްލާނެއެވެ.
- އިސްލާމުންގެ ފުރާނައާއި މުދަލާއި އަބުރު ރައްކާތެރިކޮށްދިނުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާނީ ގްރަނާދާގެ ކްރިސްޓިއަން ސަރުކާރުންނެވެ. އިސްލާމުންގެ މިސްކިތްތަކާއި ނަމާދުކުރުމާއި އެހެނިހެން އަޅުކަމަށް ސަރުކާރުން ހުރަހެއް ނާޅާނެއެވެ. ނަމާދުކުރުމާއި ބަންގި ގޮވުމާއި ރޯދަހިފުންފަދަ ކަންކަމުގެ ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން އިސްލާމުންނަށް އޮންނާނެއެވެ. އިސްލާމުންގެ ގެދޮރަށާއި މިސްކިތްތަކަށް ވަނުމުގެ ހުއްދައެއް ކްރިސްޓިއަނުންނަކަށް ނޯންނާނެއެވެ. އިސްލާމުންގެ ޝަރުޢީ މައްސަލަތައް ނިންމާނީ އެބައިމީހުންގެ ޝަރީޢާތާ އެއްގޮތަށެވެ. އެ ބޭނުމަށްޓަކައި ގާޒީން އައްޔަންކުރެވޭނެއެވެ. އެއްވެސް ކްރިސްޓިއަނަކަށް ނުވަތަ ޔަހޫދީއަކަށް އިސްލާމުންގެ މި ފަދަ މައްސަލައެއްގައި ފައިސަލާކުރުމުގެ ބާރެއް ނޯންނާނެއެވެ.
- އިސްލާމުން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ އެފްރިކާއަށް ހިޖުރަ ކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރާއި ހުއްދަ އޮންނާނެއެވެ. ހިޖުރަކުރުމަށް ބޭނުންވާ ނައުފަހަރު ހަމަޖައްސައިދޭނީ ކްރިސްޓިއަން ސަރުކާރުންނެވެ.
- އިސްލާމުންނަށް އެބައިމީހުންގެ ދީން ދޫކުރާކަށް މަޖުބޫރެއް ނުކުރާނެއެވެ. އިސްލާމްދީނަށް ވަދެގެން ތިބި ކްރިސްޓިއަނުންނަށް އަލުން ކްރިސްޓިއަން ވާން މަޖުބޫރެއް ނުކުރާނެއެވެ. އިސްލާމުންގެ ގެދޮރުގެ ބޭރުގައި ކްރިސްޓިއަން ސިފައިންނެއް ފޯރިއެއް ނުމަރާނެއެވެ. އަދި އިސްލާމުންގެ މައްޗަށް އިތުރު ވާރެއް ކަނޑައެއް ނާޅާނެއެވެ.
- ގްރަނާދާއިން ނުކުތީމާ އަބޫ ޢަބްދުﷲއާ ހަވާލުކުރެވޭނީ އަލްޕުޚަރާގެ ވެރިކަމެވެ.
- ހަތްދިހަ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ގްރަނާދާއާއި އަލްޙަމްރާ ގަނޑުވަރާއި ހުރިހައި އަސްކަރީ ސާމާނެއް ކްރިސްޓިއަނުންނާ ހަވާލުކުރަން ވާނެއެވެ.
- ފެރްނާންދޯގެ އިތުރަށް ރޯމްގެ ޕޯޕްވެސް މި އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރާނެއެވެ. އަދި އެއްބަސްވުން ތަންފީޒުކުރުމުގެ ޒިންމާ ދެ މީހުންވެސް އުފުލާނެއެވެ.
އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުތުތައް އަބޫ ޢަބްދުﷲގެ ދަރުބާރުގައި އިއްވުމުގެ ކުރިން އަބުލްޤާސިމް ހުވައެއް ކުޅައެވެ. އެއީ އެ އެއްބަސްވުމުގައި ހުރި ޝަރުތުތަކުގެ ވާހަކަ ގްރަނާދާގެ ރައްޔިތުންނަށް ހާމަ ނުކުރާނޭ ކަމުގެ ހުވައެވެ.
ދަރުބާރުގައި ތިބި ބޮޑުންނާއި ދަންނަބޭކަލުންގެ ގިނަ ބަޔަކު ދުށް ގޮތުގައި ފެރްނާންދޯގެ މި ޝަރުތުތަކަކީ ނުލާހިކު ރަނގަޅު ޝަރުތުތަކެކެވެ. އެކަމަކު މޫސާ ގެންދެވީ އެ ޝަރުތުތަކާ ދެކޮޅު ހައްދަވަމުންނެވެ. ހަތަރު ދުވަސް ވާންދެން ހޫނު ބަހުސުތައް ކުރިއަށް ދިޔައެވެ. އަމީރުންގެ ގިނަ ބަޔަކު އެ ހުރިހައި ޝަރުތަކަށް ތާއީދުކޮށްފިއެވެ. މިއަދަކީ ބަހުސުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަހެވެ.
އަލްޙަމްރާގެ ތެރެއިން މި ވަގުތު އިވެމުން ދަނީ ގްރަނާދާގެ ސިންގާގެ އެންމެ ފަހުގެ ކޯފާގެ އަޑެވެ. ދަރުބާރީން ނޭވާ ހިފަހައްޓައިލައިގެން އޭނާޔާ ދިމާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން ތިއްބެވެ. މޫސާ ބިން ޣައްސާން ވިދާޅުވިއެވެ.
[އޭ ގްރަނާދާގެ އަހުލުވެރިންނޭވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ މިލައިފައިވާ މޫނުމަތީން ގްރަނާދާގެ ތަގުދީރުގެ ފައިސަލާ އަހަންނަށް ނިކަން ރީތިކޮށް އެބަފެނެއެވެ. ތިޔައީ އަށްސަތޭކަ އަހަރުވާންދެން މި ގައުމުގައި ވެރިކަން ކުރި މީހުންނެވެ. އެކަމަކު އަހަރެންގެ ރޮއިހޭރުމަކުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކުރާނޭ އެއްވެސް އަސަރެއް ނެތްކަން އަހަންނަށް އެނގެއެވެ. ލަފުޒުތަކަކުން ޖޯޝް ހިލުވައިލެވޭ ކަހަލަ ލެއެއް މިހާރު ތިޔަބައިމީހުންގެ ނާރުތަކަކު ނުހިނގައެވެ. އެ ލޭ މިހާރު ހުރީ ހިކިފައެވެ. އެކަމަކު އަހަރެންގެ އަޑު މި މާލަމުގެ ފާރުތަކުގައި ޖެހިފައި ފަޒާގެ ތެރެއަށް ގޮސް ހުލިވެގެން ހިނގައިދާނޭކަން އެނގިހުރެމެ ތިޔަބައިމީހުންނާ މުޚާތަބުކޮށް ވާހަކަދައްކާން އަހަންނަށް މި ވަނީ މަޖުބޫރު ވެފައެވެ.]
[ލަފުޒުތަކަކީ މަރުވެފައި ތިބޭ ބަޔަކަށް ފޮނި ސަރުބަތަކަށް ވާނޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކުވެސް ތިޔަބައިމީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައި އެއްވެސް ކަހަލަ ދިރުމެއްގެ އަސަރު ހުރިކަމުގައި ވަނީނަމަ އަހަރެންގެ ވާހަކަ ކަނުލައި އަހާށެވެ. ކަލޭމެން އަމިއްލަ އަތުން އަމިއްލަ ކަރު ބުރިކުރަމުން ދިޔައިރު ކޮންމެވެސް މީހަކު އެކަން މަނާކުރާން އުޅުނުކަން އަލްޙަމްރާގެ މި ފުރާނަ ނެތް ފާރުތައް ގިޔާމަތް ދުވަހަކުން ހެކިދޭނެކަން ދަންނާށެވެ. ކަލޭމެން މަރުގެ ނިދީން ނިދާފައި ތިއްބައި ފެނުނީމާ މީހަކު ކަލޭމެންގެ ގައިގައި ހިފައި، ތަޅުވައި ނިދީން ހޭލައްވާން އުޅުނުކަން މި ފާރުތައް ދަންނާނެއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ﷲ ގެ ރަޙުމަތުން މާޔޫސުވެ އަމިއްލަ ނަފުސަށްޓަކައި އަރާމާއި އުފާވެރި ދިރިއުޅުން ޚިޔާރުކޮށް، ގައުމުގެ މަތީން ހަނދާން ނައްތައިލީމާ މީހަކު އައިސް އަބުރާއި ޢިއްޒަތާއެކު ޝަހީދުވާނޭ މަގު ކަލޭމެންނަށް ދެއްކިކަން މި ގަނޑުވަރު ދަންނާނެއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ހީކޮށްގެން ތިޔަ ތިބީ ދުޝްމިނުންގެ ކުރިމަތީގައި ހަތިޔާރު ބަހައްޓައި އަމާންދިނީމާ ދިރިއުޅުމުގެ ބާކީ އޮތް ބައި ހިތްހަމަޖެހުމާއެކު އުޅެވިދާނޭ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އަޅުވެތިކަމުގެ ކޮންމެ ހިނދުކޮޅަކީ ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި މަރަށްވުރެ މާ ހިތި ހިނދުކޮޅަކަށް ވާނޭކަން ކަލޭމެންގެ ހަނދާނުން ފުހެވިގެން ހިނގައްޖެއެވެ. މި ބިމުގައި އެބައިމީހުންގެ ގަބުރުތައް ވަޅުލެވިފައިވާ ކާބަފައިންނާއި ތިޔަބައިމީހުން ގިޔާމަތްދުވަހުން ބައްދަލުވާހިނދު ލަދު ނުގަންނާނޭ ނަމަ، އެންމެ ކުޑަމިނުން އަންނާން އޮތް ޖީލުގެ މީހުން ތިޔަބައިމީހުންނާމެދު ވިސްނާނޭ ގޮތަކާމެދު ފިކުރުކޮށްބަލާށެވެ. މި ސަރުކާރާއި ދައުލަތް ތިޔަބައިމީހުންނާ ހަމައަށް ގެނެސްދިނީ ކާބަފައިންނެވެ. ތިޔަބައިމީހުން އަންނާން އޮތް ނަސްލާ ހަމައަށް ފޯރުކޮށްދޭ އެއްޗަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ އަޅުވެތިކަމާއި އަގުވެއްޓުމާއި ނިކަމެތިކަން ހެއްޔެވެ؟]
[ތިޔަބައިމީހުން ހަތިޔާރު ބަހައްޓައިފިނަމަ ހަމައެކަނި ފާއިތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގައި އަހަރެމެން ވީ ގުރުބާނީ ބޭކާރު ގުރުބާނީއަކަށް ވެގެން ދާނީއެއް ނޫނެވެ. ޠާރިޤް ބިން ޒިޔާދުގެ ދުވަސްވަރުން ފެށިގެން މިހައިތަނަށް އިސްލާމުން މި ބިމަށް އޮހޮރިހައި ލެއެއްވެސް ބޭކާރުވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. ޝަހީދުވެގެން ދިޔަ މުޖާހިދުންގެ ރޫޙު އެތިބީ ބަލާށެވެ. އެމީހުންގެ އަގު ވައްޓައިނުލާށެވެ. މިއަދުވެސް އަހަރެން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އަހަރެމެންނަށް މި ހަނގުރާމަ ކާމިޔާބުކުރެވޭނެއެވެ. ތިޔަ ބުނަނީ ގްރަނާދާގެ ރައްޔިތުން ބަނޑަށް ތިބި ވާހަކައެއް ނޫން ހެއްޔެވެ؟ ފިނޑި މީހުން ހިތްވަރު ގަދަކޮށް، ހިތްވަރު ގަދަ މީހުން ފިނޑިކުރަނީ ބަނޑުހައިހޫނުކަމުން ހެއްޔެވެ؟ ތިޔަބައިމީހުން ހިތްވަރު އެލުވައިނުލާނަމަ ރައްޔިތުން މިއަދުވެސް އެ ތިބީ ހަނގުރާމަކުރަން ތައްޔާރަށެވެ. އަހަރެމެންގެ އެންމެ ސާޅީސް ހާސް މުޖާހިދުން ގޮސް ލޯޝާގެ ބިޔަ ލަޝްކަރު ބަލިކުރީ އިހަކަށް ދުވަހުއެވެ. އެއް ލައްކަ މުޖާހިދުންނަށް ގްރަނާދާ ދިފާއު ނުކުރެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟ މިހައި ތަނަށް އަހަރެމެން މިތިބީ ގްރަނާދާގެ ހަތަރު ފާރުގެ އެތެރޭގައި ރައްކައުތެރިވެގެންނެވެ. ދެން ކުރާންވީ ކަމަކީ ކަފުން ބަނދެގެން މައިދާނަށް ނުކުތުމެވެ. އަހަރެމެންނަށް ކާމިޔާބީ މިންވަރު ކުރައްވައިފިނަމަ މިނިވަންކަން ދެމި އޮންނާނެއެވެ. ޝަހީދުވެއްޖެނަމަ އަހަރެމެންގެ ފަސްބަޔަކު ލަދުވެތިކަމުގެ ލައްގަނޑެއް ނުޖެހޭނެއެވެ. ކާބަފައިންގެ އިއްޒަތާއި އަބުރުވެރިކަމާއި ހިތްވަރުގަދަކަން ބިންވަޅު ނެގިފައިވާ މި ބިމުން އަހަރެމެންގެ އިއްޒަތާއި އަބުރު ވެއްޔާ މޮޑެވޭ ތަނެއް ނުދެކޭނެއެވެ. އަހަރެމެންގެ ކާބަފައިންގެ ވިދަވިދާ ހުރި ކަނޑިތައް ދުށް ފަޒާ، އަހަރެމެންގެ ފައިގައި ހިލިހިލާ ޖެހިފައި ވަނިކޮށެއް ނުދެކޭނެއެވެ. ގިޔާމަތް ދުވަހަކުން ފެންނާނީ އަހަރެމެންގެ ފަސްބައި ޝަހާދަތުގެ ލެއިން ކަޅިވެފައި ވަނިކޮށެވެ. އަޅުވެތިކަމުގެ ކަޅު ލައް ޖެހިފައި ވަނިކޮށެއް ނޫނެވެ.]
ނުފޫޒު ގަދަ އަމީރަކު ތެދުވެފައި ބުނެފިއެވެ. [މަނިކުފާނު ޖަޒުބާތުގެ އޮއިވަރުގައި ބެހިވަޑައިގަންނަވަނީއެވެ. މަނިކުފާނުގެ ހިތްވަރުފުޅު ގަދަކަމާ މެދަކު އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތެވެ. އެކަމަކު ހިތި ހަގީގަތްތައް ހަނދުމަފުޅު ނައްތަވައި ނުލައްވާށެވެ. ހަމައެކަނި ލަފުޒުތަކަކުން ތަނެއް ފަތަހަވެސް އަދި ދިފާއުވެސް ނުކުރެވޭނެކަން މަނިކުފާނަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ.]
މޫސާ ބިން ޣައްސާންގެ އަޑުފުޅު ހީވީ ގުގުރިއެއްގެ އަޑުހެންނެވެ. [އިށީންނާށެވެ. ހިތި ހަގީގަތްތައް ހަނދާން ނައްތައިލީ ކަލެއެވެ. އަހަންނެއް ނޫނެވެ.]
އެ އަމީރު އިށީނުމާއެކު ދަންނަބޭކަލަކު ތެދުވެއްޖެއެވެ. [މޫސާއެވެ. އަމިއްލައަށް މަރުވެގަތުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ދީން ހުއްދަކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ﷲގެ އިރާދަފުޅުގެ ކުރިމަތީގައި އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ދެއްކޭނޭ ގަދައެއް ނޯންނާނެއެވެ. ތަގުދީރުގައި ލިޔުއްވައިފައިވާ ކަމެއް ފޮހެލެވޭނޭ އެއްވެސް މީހަކު ނުހުންނާނެއެވެ.]
ކޯފާގެ ސަބަބުން މޫސާގެ ހަށިކޮޅު ތުރުތުރުއަޅާން ފަށައިފިއެވެ. [އަޅުވެތިކަމާއި ނިކަމެތިކަމުގެ ބަދަލުގައި ޝަހީދުވުން އެއީ އަމިއްލައަށް މަރުވުން ކަމަށް ކަލޭ ދެކެނީ ހެއްޔެވެ؟ މިއީ އައު ކަމެއް ނޫނެވެ. ޠާރިޤް އަންދަލުސްގެ އައްސޭރިއަށް ފައިބައިވަޑައިގެން ނައުފަހަރު އަންދައިލެއްވުމަށް ފަހު ކުރިއަށް ދާން އެމަނިކުފާނުގެ ބައިވެރިންނަށް އެންގެވީމާ ކަލޭ ކަހަލަ ދުރުވިސްނޭ މީހުން ބުނީ އެއީ އަމިއްލައަށް މަރުވުން ކަމުގައެވެ. ކަލޭވެސް ދެކެނީ ހަނގުރާމަކޮށް ޝަހީދުވުމަކީ އަމިއްލައަށް މަރުވުން ކަމުގައެވެ. ޠާރިޤާއި އަބުލްޙަސަނާ ދެ ބޭފުޅުންނަކީވެސް އަހަރެމެން ކަހަލަ އާދައިގެ ދެ އިންސާނުންނެވެ. އަބުލްޙަސަން ލޯޝާއާ ހަމަލަދެއްވުމަކީވެސް އަމިއްލައަށް މަރުވުން ކަމަށް ކަލެއަށް ފެނުނެއް ނޫން ހެއްޔެވެ؟ އެކަމަކު ހަނދާނަށް ގެންނާށެވެ. ބަދްރުގެ މައިދާނުގައި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް އެންމެ ތިން ސަތޭކަ ތޭރަ މުޖާހިދުންނާއެކު މުޝްރިކުންނާ ހަނގުރާމަ ފެއްޓެވީމާ މުނާފިގުންގެ ފިތުނައިގައި ޖެހުނު ބައެއް މީހުންނަށް މުޝްރިކުންގެ އަދަދު ގިނަކަން ފެނިފައި އިސްލާމްދީނުގެ ބައްތިއަކަށް ކާފަރުންގެ ތޫފާނާ ކުރިމަތިލުމަކީ ކުރެވޭނޭ ކަމެއް ނޫނޭ ބުނަމުން ދިޔައެއް ނޫން ހެއްޔެވެ؟ ކަލޭ އީމާންވަނީ ކޮން ކަލަކަށް ކަމެއް އަހަންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. އަހަރެން ދަންނަނީ އެންމެ ކަލެކެވެ. އެއީ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއެވެ. އަހަރެން ކިޔަމަންވަނީ އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅަށެވެ. އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅުގެ ކުރިމަތީގައި އިސްޖަހައިލާން އަހަރެން ދަންނަމެވެ. އަހަރެން އީމާންވާ ﷲއަކީ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްއަށް ކީރިތި ޤުރްއާން ބާވައިލެއްވީ ކަލާނގެއެވެ. އެއީ ނޫޙުގެފާނުގެ ނައުކޮޅު ތޫފާނުން ސަލާމަތްކޮށްދެއްވި ކަލާނގެއެވެ. އެއީ ކިސްރާއާއި ޤައިސަރުގެ ތާޖު ސަހަރާގައި ދިރިއުޅުނު އިސްލާމުންގެ ފައިތިލަދަށަށް ވައްޓަވައިލެއްވި ކަލާނގެއެވެ. އަހަންނަށް ލިބިފައިވާ ތައުލީމަކީ ﷲގެ ލޮބުވެތި ނަބިއްޔާގެ ތައުލީމެވެ. އެ ތައުލީމުގައި ބުނަނީ މުއުމިނަކު ޖިހާދުކޮށް، ދިރިހުރެއްޖެނަމަ ޣާޒީއަކަށް، މަރުވެއްޖެނަމަ ޝަހީދަކަށް ވާނޭ ކަމުގައެވެ. އެކަލާނގެއަށް އީމާންވާ މީހުން ދިރިއުޅެނީ ކަނޑީގެ މިޔަމަތީގައެވެ. އެއީ އަޅުވެތިކަމުގެ ހިލިހިލާގެ ބުރަ އުފުލާ ބައެއް ނޫނެވެ. އެކަލާނގެ ރުއްސަވާ ގޮތަކީ ކަފުން ބަނދެގެން މައިދާނަށް ނުކުތުމެވެ. ދުނިޔޭގެ އެންމެ ކޮޅަށް ދާން ޖެހުނަސް އަނިޔާވެރިކަމާއި އަޅުވެތިކަމާއި ޖަހާލަތާ ދެކޮޅު ހެދުމެވެ.]
[ގްރަނާދާގެ އަހުލުވެރިންނޭވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ލޮލުން ފައިބަމުންދާ ކަރުނަ އަހަންނަށް އެބަ ފެނެއެވެ. އެކަމަކު ގްރަނާދާއަށް ބޭނުންވަނީ ކަރުނައެއް ނޫނެވެ. ލެއެވެ. ގައުމުތަކުގެ އަބުރުގެ ފަސާނާ ލިޔަނީ ކަރުނައަކުންނެއް ނޫނެވެ. ލެއިންނެވެ.]
[ތިޔަބައިމީހުންނަކީ ގައުމުގެ ލީޑަރުންނެވެ. މަގުދައްކާ އާރުކާޓީންނެވެ. ގައުމު ވަނީ އެބައި މީހުންގެ ކުރިމަގު އޮންނާނޭ ގޮތް ނިންމުމުގެ އިޚްތިޔާރު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދީފައެވެ. ތިޔަބައިމީހުން އަޅާ ކޮންމެ ނުބައި ފިޔަވަޅެއްގެ ހިތި ނަތީޖާ ދެކޭނީ ގައުމުގެ ރައްޔިތުންނެވެ. ގުދުރަތީ ގާނޫނުގައި ފަރުދީ ކަތި ފިޔަވަޅުތަކަށް މައާފު ލިބުން އޮވެއެވެ. އެކަމަކު ގިނަ ބަޔަކު ބައިވެރިވެގެން ކުރާ ނުބައި ކަންތައްތަކަކީ މައާފު ހައްގު ކަމެއް ނޫނެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ގެނބިގެން ދާން ބޭނުންނަމަ އެކަން ކުރާށެވެ. އެކަމަކު ﷲއަށްޓަކައި ބުނަމެވެ. ގެނބިގެން ދިއުމުގެ މަޝްވަރާ ގައުމަށް ނުދޭށެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވަނީ ހުރިހައި ވަސީލަތެއް ލިބިފައެވެ. މުސީބާތެއް ލައިގަތީމާ ގްރަނާދާ ދޫކޮށް ބޭނުން ކޮންމެ ތަނަކަށްވެސް ދެވިދާނެއެވެ. އެކަމަކު އާއްމު ރައްޔިތުން ދާނޭ ތަނެއް ނޯންނާނެއެވެ. އެހެންވީމާ އެމީހުންނަށް އެފަދަ ނިކަމެތި ހާލަތެއް މެދުވެރި ނުކުރާށެވެ.]
މޫސާ އިށީނދެވަޑައިގެންފިއެވެ. މާލަމަށް ހިމޭންކަން ވެރިވެއްޖެއެވެ. ހާޒިރުވެ ތިބި މީހުން އިރުކޮޅެއް ވާންދެން އެކަކު އަނެކަކާ ދިމާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން ތިއްބެވެ. އެންމެ ފަހުން އަބުލްޤާސިމް ތެދުވެއްޖެއެވެ.
[ގައުމުގެ ބޮޑުންނޭވެ. ގްރަނާދާގެ ނަސީބުގެ ފައިސަލާކުރެއްވުން މިހާރު އޮތީ ތިޔަ ބޭފުޅުންގެ އަތްޕުޅުގެ މަތީގައެވެ. ތިޔަ ބޭފުޅުން ނިންމެވި ގޮތުގެ މަތީން އަޅުގަނޑު ދުޝްމިނުންނާ ސުލްހައިގެ ވާހަކަދެއްކީމެވެ. ދުޝްމިނުން ހުށަހަޅާފައިވާ ޝަރުތުތައް ގަބޫލުފުޅު ކުރެއްވުމާއި ނުކުރެއްވުން އޮތީ ތިޔަބޭފުޅުންނަށެވެ. މި ހާލަތުގައިވެސް ހަނގުރާމައަށް ނުކުތުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތް ކަމުގައި ތިޔަ ބޭފުޅުން ނިންމަވައިފިނަމަ އެ ނިންމެވުމަށް އަޅުގަނޑު މަރުހަބާ ކިޔާނަމެވެ. އެކަމަކު ހިތްޕުޅު ކިލަނބުވެފައިވާނަމަ ދަންނަވަންތޯއެވެ؟ އަޅުގަނޑު ދެކޭ ގޮތުގައި ސުލްހަވެރިވާން އެމީހުން ހުށަހަޅައިފައިވާ ޝަރުތުތަކަކީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބުނު ޣަނީމާއެކެވެ. ފަރުދީ ހައިސިއްޔަތުން އަޅުގަނޑު މޫސާގެ ވާހަކަފުޅަށް ތާއީދުކުރަމެވެ. އެކަމަކު ވަޒީރެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އަޅުގަނޑު ބަލާނީ ތިޔަ ބޭފުޅުން ނިންމަވާ ގޮތަކާއިގެން ކުރިއަށް ދާށެވެ. ގްރަނާދާގެ ރައްޔިތުންގެ ލީޑަރުންކަމުގައިވާ ހުރިހައި އަމީރުންނާއި ދަންބޭކަލުން މިހާރު މިތާނގައި އެބަތިއްބެވިއެވެ. އަޅުގަނޑު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ހަނގުރާމަ ކުރިއަށް ގެންދާން ތިޔަ ބޭފުޅުން ނިންމަވައިފިނަމަ ރައްޔިތުން ކިތަންމެ ދެރަ ހާލަތެއްގައި ތިބި ނަމަވެސް، އަނެއްކާވެސް މުޅި ގައުމު އެކީގައި އެއް އަޒުމަކާއެކު ތެދުވާނެއެވެ. އެކަމަކު ތިޔަ ބޭފުޅުން ތިއްބެވީ ސުލްހައިގެ ޝަރުތުތައް ގަބޫލުފުޅު ކުރައްވައިގެން ކަމުގައި ވަނީނަމަ ރައްޔިތުންނާއި ސިފައިންގެ ކިބައިން އެ ނޫން ގޮތަކަށް އެދިވަޑައިގަތުމަކީ ފައިދާއެއް ކުރާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ވަކި ގޮތަކަށް ނިންމެވުމުގައި ﷲ ތިޔަ ބޭފުޅުންނަށް ހެޔޮ ވިސްނުންފުޅު މިންވަރުކުރެއްވުން އެދި އަޅުގަނޑު ދުޢާކުރަމެވެ.]
ބަރްބަރީ އަމީރަކު ތެދުވެއްޖެއެވެ. [މާޔޫސީގެ ހާލަތުގައިވެސް ހަނގުރާމައިގައި އަޅުގަނޑުމެން އެއްބާރުލުން އެރުވިކަން މޫސާއަށް ރަނގަޅަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. އެކަމަކު މި ވަގުތު ހާލަތު އޮތް ގޮތަށް ބަލާއިރު ހަގީގަތުގެ މައްޗަށް ފަރުދާ ވައްޓައިލުމަކީ ކޮށްގެން ވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ހަނގުރާމަ ކުރިއަށް ގެންގޮސްފިނަމަ ދެ ނަތީޖާއިންކުރެ އެއް ނަތީޖާއެއް ނުކުންނާނެއެވެ. އެއް ނަތީޖާއަކީ ފުރިހަމަ ފަތަހައެކެވެ. އަނެއް ނަތީޖާއަކީ ފުރިހަމަ ބަރުބާދީއެވެ. ހަލާކެވެ. ފަތަޙައިގެ އެއްވެސް ޔަގީންކަމެއް ނެތެވެ. އެކަމަކު ސުލްހަވުމުގައި، ބަރުބާދީން ސަލާމަތްވުމުގެ ފުރުސަތު އެބައޮތެވެ.]
އެހެން އަމީރަކު ތެދުވެ ބަރްބަރީއަށް ތާއީދުކޮށްފިއެވެ. އޭގެ ފަހުން ދަންނަބޭކަލުން އެކަކަށް ފަހު އަނެކަކު ތެދުވެ ތާއީދުކުރާން ފަށައިފިއެވެ. އެމީހުން ބުނަމުން ދިޔައީ މިއީ ﷲގެ އިރާދަފުޅުކަމަށާއި އިރާދަފުޅު މުގުރައިލުމަކީ އެކަކަށްވެސް ކުރެވޭނޭ ކަމެއް ނޫން ކަމުގައެވެ.
ގްރަނާދާގައި އިސްލާމްދީނާ ބެހޭ ގޮތުން އެތައް ފޮތެއް ލިޔެފައިވާ މުފްތީއަކު ތެދުވެ ބުނެފިއެވެ. [ކްރިސްޓިއަނުންނަކީ މި ވަގުތު އަޅުގަނޑުމެންގެ ދުޝްމިނުން ކަމާ މެދަކު އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތެވެ. އެކަމަކު ސުލްހައިގެ ފަހުން އަމާންކަމާއެކު އިސްލާމްދީން ފެތުރުމުގެ ފުރުސަތު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބިގެން ދާނެއެވެ. މިހާރު އަޅުގަނޑުމެންގެ ވަށައިގެން ލެވިފައިވާ ނަފުރަތުގެ ބޯ ފާރު އަމިއްލއަށް ވެއްޓިގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. އިސްލާމް ދީނުގެ ދުޝްމަނުންނަކީ އެ ދީނުގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ސިފައިން ކަމުގައި ވެގެންދާނޭ ދުވަސް އަޅުގަނޑަށް އެބަ ފެނެއެވެ.]
ގްރަނާދާގެ ދަރުބާރުގައި ގިނަ ދުވަހު އުޅުުގެ ސަބަބުން ނުފޫޒާއި ބާރު ވަރަށް ގަދަވެފައިވާ ކޯރްދޮބާގެ މުހާޖިރަކު ތެދުވެ މުފްތީގެ ވާހަކައަށް ތާއީދުކޮށް ވާހަކަދައްކައިފިއެވެ.
(3)
ތަގުރީރުގެ ސިލްސިލާ މެންދުރުފަހާ ހަމައަށް ދިގުދެމިގެން ދިޔައެވެ. ގްރަނާދާގެ އަމީރުންނާއި ދަންނަބޭކަލުންގެ އެންމެން ސުލްހަވާން ތާއީދުކޮށްފިއެވެ. އެންމެން ވާހަކަދައްކައި ނިމުނީމާ އަބުލްޤާސިމް އަނެއްކާވެސް ތެދުވެ އަބޫ ޢަބްދުﷲއާ ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. ބަދުނަސީބު ގައުމުގެ އެންމެ ފަހުގެ ރަސްގެފާނު އިސްދަށަށް ޖަހައިލައިގެން އިނެވެ. އަބުލްޤާސިމް ބުނެފިއެވެ. [މަތިވެރިވެގެންވާ ރަސްގެފާނެވެ. ގައުމުގެ ލީޑަރުންގެ ނިންމެވުމަކީ ދުޝްމިނުންނާއެކު ސުލްހަވެރިވުމެވެ. ދުޝްމިނުން ހުށަހަޅައިފައިވާ ޝަރުތުތައް ގަބޫލުކުރުމެވެ. ރަދުންގެ އަމުރުފުޅަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟]
އަބޫ ޢަބްދުﷲ އިންތިހާއަށް ގޮތް ހުސްވެފައިވާ ނަޒަރަކުން ދަރުބާރީންނާ ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. މޫސާ ފިޔަވައި އެހެން އެންމެންގެ މޫނުމަތީން ފެންނަނީ މާޔޫސީގެ އަސަރެވެ. އަބޫ ޢަބްދުﷲ ހިތާމަވެރި ރާގަކަށް ބުނެލިއެވެ. [އަހަރެން ހީކުރީ މޫސާގެ ތަގުރީރަށް ފަހު ގައުމުގެ މިތިބަ ލީޑަރުން ޚިޔާލު ބަދަލުކުރާނޭ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އެހެންނެއް ނުވިތާއެވެ. ޚުދު އަހަރެންގެ އަމިއްލަ އަތުން ރޯކުޅަ އަލިފާންގަނޑު ނިއްވައިލެވޭނޭ އެއްވެސް ގޮތެއް ނެތި ނިމުނީއެވެ.] އިތުރަށް ވާހަކަދައްކާން އަބޫ ޢަބްދުﷲ އުޅުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަޑު ކުރެހި އަރު ބެދޭގޮތް ވުމުން ވާހަކައެއް ނުދެއްކުނެވެ.
އަބުލްޤާސިމް މޫސާއާ ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. އޭނާގެ މޫނުފުޅުން މިހާރުވެސް ފެންނަނީ ކޯފާގެ އަސަރެވެ. އަބުލްޤާސިމް އަހައިލިއެވެ. [މޫސާ އިތުރު ވާހަކަފުޅެއް ދައްކަވަން ބޭނުންފުޅުތޯއެވެ؟]
މޫސާ ހިނދުކޮޅަކު ހިމޭނުން އިންނެވުމަށް ފަހު ވިދާޅުވިއެވެ. [މިއީ އަހަރެން ތިޔަބައިމީހުންނާ ދައްކާ އެންމެ ފަހުގެ ވާހަކައެވެ. މީގެ ފަހުން އަހަރެންގެ އަޑު ތިޔައިން އެއްވެސް މީހަކަށް ނީވޭނެއެވެ. މިއަދުން ފެށިގެން އަހަންނާއި ތިޔަބައިމީހުންގެ މަގު ތަފާތުވީއެވެ. އަބުރުވެރިކަމާއެކު ޝަހީދުވުމުގައި ބައިވެރިވާން އަހަރެން މިހާރުވެސް މިހިރީ ތައްޔާރަށެވެ. އެކަމަކު އަޅުވެތި ދިރިއުޅުމެއްގައި އަހަރެން ބައިވެރިއެއް ނުވާނަމެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ދެކޭ ގޮތުގައި ފެރްނާންދޯގެ ސުލްހައިގެ މެސެޖަކީ އަމާންކަމާއި އެކުވެރިކަމުގެ މެސެޖެކެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވިސްނޭ ގޮތުގައި އަމިއްލަ މިނިވަންކަން ދުޝްމިނުންނާ ހަވާލުކުޅައީމާ ހިތްހަމަޖެހުމާއި އަރާމާއެކު މިނިވަން ދިރިއުޅުމެއް އުޅުމުގެ ފުރުސަތު ލިބޭނެއެވެ. އަމިއްލަ ނަފުސަށް އޮޅުވައިނުލާށެވެ. އެވާހަކަތަކަކީ އެ ވާހަކަތައް ލިޔެފައި އެހެރަ ކަރުދާސްހައި ވަގުތީ އެއްޗެކެވެ. ފެރްނާންދޯގެ އަޅުވެތިކަމަށް ތިޔަބައިމީހުން ވެއްޓިގަތީމާ ވާނޭ ގޮތް ހިތަށް ގެނައީމާވެސް އަހަރެންގެ ފުރާނައަށް ދާންދެން އެބަ ރޫރުއަޅައެވެ. އޭނާގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގްރަނާދާ ގެނެވުމާއެކު ހުށަހަޅައިފައި ތިޔަހަރަ ހުރިހައި ޝަރުތެއްގެ މަފުހޫމު މުޅީން ބަދަލުވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ހީކުރަނީ ފެރްނާންދޯގެ ފާރަވެރިކަމުގައި އަރާމުކޮށް ނިދިދާނެ ކަމަށް ހެއްޔެވެ؟ ގެދޮރުން ނެރެލެވި އަޅުވެތިކަމުގެ ތެރެއަށް ވެއްޓުނީމާ އިސްލާމްދީނަށް ޚިދުމަތް ކުރެވިދާނޭ ކަމަށް ދެކެނީ ހެއްޔެވެ؟ ހަނދާންކުރާށެވެ. ފެރްނާންދޯގެ ވެރިކަން ގްރަނާދާގައި ގާއިމު ކުރެވުނީމާ ދުނިޔެ މިހައިތަނަށް ދެކެފައި ނުވާފަދަ އަނިޔާވެރިކަމާއި ވަހުޝިއްޔަތުގެ މަންޒަރުތައް ތިޔަބައިމީހުން ދެކޭނޫއެވެ. ﷲއާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާގެ ނަންފުޅު ގަނެވޭ ދޫތައް ބުރިކޮށްލެވޭނެއެވެ. މިސްކިތްތަކުގެ ހުރުމަތް ކަނޑައިލެވޭނެއެވެ. ގެތައް ލޫޓުވޭނެއެވެ. އަނބިދަރިންގެ އިއްފަތްތެރިކަން ނަގައިލެވޭނެއެވެ. އަންހެން ދަރިން ބާޒާރުގައި ވިއްކާ މަންޒަރު ފެންނާނެއެވެ. ކަނޑީގެ ބާރުގައި ތިޔަބައިމީހުން ކްރިސްޓިއަން ދީނަށް ވައްދާނެއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ޖަގަހައަކަށް ވާނީ މި އާލީޝާން ގަނޑުވަރުތަކެއް ނޫނެވެ. އެންމެން އުކައިލެވޭނީ ހުރަގެތަކަށެވެ. މި ބިން ތިޔަބައިމީހުންގެ ކަރުނަ ދެކޭނެއެވެ. ބޯމަތީގައި މި އޮތް އުޑު ތިޔަބައިމީހުންގެ އާހުގެ އަޑު އަހާނެއެވެ. އެ މަންޒަރުތައް ދެކޭކަށް އަހަންނެއް ނުހުންނާނަމެވެ. މިނިވަންކަމުގެ މަރު އަހަންނަށް މާ ފަސޭހައެވެ. އަޅުވެތިކަމުގެ ދިރިއުޅުން ކަލޭމެންނަށް މާ ރަނގަޅެވެ. އަހަރެން މި ދަނީއެވެ. މީގެ ފަހުން ތިޔަބައިމީހުން ކުރެ އެކަކަށްވެސް އަހަރެން ނުފެންނާނެއެވެ.]
ދިގު ފިޔަވަޅުފުޅުތަކެއް އަޅުއްވަމުން ވަޑައިގެން މޫސާ އެ ކޮޓަރިކޮޅުން ނުކުމެވަޑައިގެންވިއެވެ. ދާރުލްއަސްވަދުގެ ދޮރާށިދޮށުގައި އަބޫ ޢަބްދުﷲގެ މަންމާފުޅާއި އަނބިކަނބަލުން ތިއްބެވިއެވެ. ދެ ބޭފުޅުންގެ ލޯފުޅުން ކަރުނަފޮދު އޮހެނީއެވެ. މޫސާ ހިނދުކޮޅަކު އެ ބޭފުޅުންނާ ދިމާއަށް ބައްލަވަން ހުންނެވުމަށް ފަހު ކުރިއަށް ވަޑައިގެންފިއެވެ.
އޭގެ އިރުކޮޅެއް ފަހުން ގަނޑުވަރުގެ ދޮރާށިދޮށަށް މީހުން ޖަމާވެއްޖެއެވެ. މޫސާ އޭނާގެ ރީތި އަސްކޮޅުގައި ބޭރަށް ނުކުމެވަޑައިގެންފިއެވެ. އޭނާ ވަނީ މުޅި ހަށިކޮޅު ފޮރުވޭވަރަށް ދަގަނޑު ދަހަނާ އަޅުއްވައިފައެވެ. އޭނާ ނުކުމެވަޑައިގަތީމާ މީސްތަކުން ކެވިއަރައިގެން ދިޔައެވެ. އޭނާ އެއްވެސް މީހަކާ ވާހަކަފުޅެއް ނުދައްކަވައެވެ. އަސްކޮޅު ދުއްވައިލެއްވީ ސަހަރުގެ މައި ދޮރާށްޓާ ދިމާއަށެވެ. ދޮރާށިން ނުކުމެވަޑައިގަތުމަށް ފަހު ވަޔާ ވާހަކަގޮވަމުން އަސްކޮޅު ދުއްވައިގެންފިއެވެ. މާ ގިނަ އިރުތަކެއް ނުވެ ހިރަފުހުގެ ވިލާތަކުގެ ތެރެއަށް ގޮސް އޮބައިލައިފިއެވެ.
ގްރަނާދާގެ ސިންގާއަށް ވީ ގޮތެއް މިއަދާ ހަމައަށް އެއްވެސް މީހަކަށް ނޭނގެއެވެ. ބައެއް މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި ޖެނިލް ކޯރުގެ އައްސޭރީގައި ފެރްނާންދޯގެ ލަޝްކަރާ ހަނގުރާމަ ކުރައްވައި އޭނާ ޝަހީދުވެވަޑައިގަތީއެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ބުނާ ގޮތުގައި އޭނާ އެ ވަޑައިގެންނެވި ގޮތަށް ވަޑައިގެން ފެރްނާންދޯގެ ލަޝްކަރުގެ ތެރެއަށް ވެދެވަޑައިގެން އެތައް ބަޔަކު މެރުއްވުމަށް ފަހު އިންތިހާއަށް ޒަޚަމްވެވަޑައިގެން އެ ހާލުކޮޅުގައި ޖެނިލް ކޯރަށް ފުންމަވައިލެއްވީއެވެ. [1]
(4)
އަލްޙަމްރާގައި ހިނގައިދިޔަ ކަންތައްތައް ރައްޔިތުންނަށް ސިއްރު ކުރެވޭ ގޮތެއް ނުވިއެވެ. ސަހަރުގެ ޒުވާނުން އޭރުވެސް ތިބީ އެމީހުންގެ ކޮމާންޑަރަކީ މޫސާ ކަމަށް ބަލައިގެންނެވެ. އެހެންވީމާ ޒުވާނުން ސަހަރުގެ އަމީރުންނާ ދެކޮޅަށް ތެދުވެއްޖެއެވެ. ލަޝްކަރުގެ ބައެއް މީހުން ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުމާ އެއްކޮޅަށް ޖެހުނު ކަމުގައި ވިޔަސް ގިނަ މީހުން ތިބީ ހަނގުރާމައަކާ ނުލައި ބަލި ގަބޫލުކުރާ ގޮތަކަށް ނޫނެވެ.
އެއް ދުވަހަކު ފަތިހު މީހުން ހޭލައިގެން ނުކުތްއިރު ގްރަނާދާގެ ކޮންމެ މިސްކިތެއްގެ މައި ދޮރުގައި އިއުލާނެއް ޖަހައިފައި ހުއްޓެވެ. އެ އިއުލާނުގައި ލިޔެފައިވާ ގޮތުގައި އަބޫ ޢަބްދުﷲއާއި އޭނާގެ އަމީރުން އެކުވެގެން ގައުމުގެ އަބުރާއި އިއްޒަތާއި މިނިވަންކަން ދުޝްމިނުންނަށް ވިއްކައިލައިފިއެވެ. އެކަމަކު އޭގެ އަނެއް ދުވަހު ސުލްހައަށް ތާއީދުކޮށް ބަލި ގަބޫލުކޮށްގެން ތިބި މީސްމީހުން ނުކުމެ އެ ހުރިހައި އިއުލާނެއް ނައްޓައި، ވީދައި، ކުދިކޮށްލުމަށް ފަހު އެހެން އިއުލާނެއް ޖަހައިފިއެވެ. އައު އިއުލާނުގައި ލިޔެފައިވާ ގޮތުގައި ސުލްހައަށްޓަކައި ފެރްނާންދޯ ހުށަހަޅައިފައިވާ ޝަރުތުތަކަކީ ގައުމަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ފައިދާއެކެވެ. ރައްޔިތުންނަށް ލެއްވި ނިއުމަތެކެވެ. އެ ޝަރުތުތަކާ ދެކޮޅު ހެދުމަކީ ނިއުމަތަށް ފުރަގަސްދިނުމެވެ. ނިއުމަތަށް ފުރަގަސްދިނުމަކީ ކުފުރުގެ އަމަލެކެވެ.
މިއީ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ފެށުމެވެ. އޭގެ ހައެއްކަ ދުވަސް ފަހުން ފެންނާން ފެށީ ސުލްހައަށް ތާއީދުކުރާ މީހުންނާއި ޖިހާދަށް ތާއީދުކުރާ މީހުންގެ މެދުގައި ހަމަނުޖެހުން އުފެދި ތަޅާފޮޅަމުން ގެންދާ ތަނެވެ. މިސްކިތްތަކާއި ކިޔަވައިދޭ ތަންތާނގައި ރަސްގެފާނުގެ ފިޔަވަޅާ ދެކޮޅަށް ވާހަކަދައްކާން ފަށައިފިއެވެ. އަދި އޭގެ އިދިކޮޅު ވިސްނުމުގެ ތަގުރީރުތައްވެސް ކުރާން ފަށައިފިއެވެ. މުޒާހިރާތައް ކުރާތަން ފެންނާން ފަށައިފިއެވެ. ސުލްހައަށް ތާއީދުކޮށްގެން ތިބި ޖަމާއަތެއްގެ ބަޔަކު މިފަދަ މުޒާހިރާތައް ކުރާ މީހުންނަށް ވިސްނައިދޭން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. އެކަމަކު ރައްޔިތުންގެ ޖޯޝް ހުރީއަކީ ދޫކުރާ ކަހަލަ ގޮތަކަށް ނޫނެވެ. ރައްޔިތުން އެ މީހުން ވަށައިލައި ތަޅައިގެންފިއެވެ. މުޅި ރަށުގައި އެމީހުން ގަންހިންގައިފިއެވެ. ދަންނަބޭކަލުންނާއި އަމީރުންގެ ތެރެއިން ފެރްނާންދޯގެ ޖާސޫސުން ކަމަށް ޝައްކު ކުރެވޭ މީސްމީހުންގެ ގޭގޭގައި ރޯކޮށްލައިފިއެވެ. މުޅި ސަހަރުގައި އަހުލީ ހަނގުރާމައެއް ފެށިދާނޭ ކަމުގެ ނުރައްކާ އެބައޮތް ކަމަށް ބަލައި، ހަތްދިހަ ދުވަސް ހަމަވުމުގެ ކުރިން ދުޝްމިނުންނާ ގްރަނާދާ ހަވާލުކުރާން އަބޫ ޢަބްދުﷲ ނިންމައިފިއެވެ. ނަތީޖާއަކީ ހިޖުރައިން 897 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލްޢައްވަލް މަހުގެ 12 ވަނަ ދުވަހު ގްރަނާދާ ދުޝްމިނުންގެ އަތްމައްޗަށް ދޫކޮށްލުމެވެ. އެއީ މީލާދީން 1492 ވަނަ އަހަރެވެ.
އަބޫ ޢަބްދުﷲ އަހަށް ސަވާރުވެގެން އަލްޙަމްރާއިން ނުކުމެއްޖެއެވެ. އޭނާގެ ފަހަތުން ސަހަރުގެ އަމީރުންގެ ތެރެއިން ފަންސާހަކަށް މީހުން އަހުގައި ނުކުތެވެ. ސަހަރުގެ މައި ދޮރާށިން ބޭރުގައި ފެރްނާންދޯއާއި ރާނީ އިޒަބެއްލާއާއި އޭނާގެ ލަޝްކަރު ސަފުހަދައިގެން ތިއްބެވެ. ކްރިސްޓިއަން ރަސްގެފާނާ އަރައި ހަމަވީމާ އަބޫ ޢަބްދުﷲ އަހުން ފައިބައިފިއެވެ. ކޮންޓުރޯލު ކުރެވޭތޯ އުޅުނު ނަމަވެސް އޭނާގެ ލޮލުން ކަރުނަ ފައިބާން ފަށައިފިއެވެ. ފެރްނާންދޯވެސް އަހުން ފައިބައި އަބޫ ޢަބްދުﷲއާ ކަރާއިކަރު ޖައްސައި ސަލާންކޮށްފިއެވެ.
އަބޫ ޢަބްދުﷲ އަލްޙަމްރާގެ ތަޅުދަނޑިފަތި ފެރްނާންދޯއާ ހަވާލުކޮށްފިއެވެ. [ގްރަނާދާގެ ވެރިކަން ﷲ މަނިކުފާނަށް މިންވަރު ކުރައްވައިފިއެވެ. މަނިކުފާނު ރައްޔިތުންނާމެދު ރަހުމާއި އަދުލު އިންސާފާއެކު ކަންތައް ކުރައްވާ ބޭފުޅެއް ކަމުގައި ލައްވާތޯ އަޅުގަނޑު ދުއާކުރަމެވެ.]
އަބޫ ޢަބްދުﷲ ރާނީ އިޒަބެއްލާއާ ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. އަލްޙަމްރާގައި އެންމެ ފަހުން ހުންނެވި ރަސްގެފާނުގެ ބަލިކަށިކަމާއި އާރެއް ބާރެއް ނެތްކަން ފެނުނީމާ އިޒަބެއްލާއަށްވެސް އަސަރުކޮށްފިއެވެ. ކުޑަ ހިނދުކޮޅަކަށް އޭނާވެސް އާދައިގެ އަންހެނަކަށް ބަދަލުވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ. އޭނާ ފިރިމީހާ ފެރްނާންދޯއާ ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. އިޒަބެއްލާގެ އިޝާރާތް ވިސްނައިގަނެވުނީމާ އަބޫ ޢަބްދުﷲއަށް ތަސައްލީއެއް ދިނުމުގެ ގޮތުން ކޮންމެވެސް އެއްޗެކޭ ބުނެލާން ފެރްނާންދޯ ބޭނުން ވިއެވެ. އެކަމަކު އޭނާއަށް އެއްޗެކޭ ބުނެވުމުގެ ކުރިން އަބޫ ޢަބްދުﷲ އަހަށް އަރައި، އަސް އަނބުރައިލައިފިއެވެ. ކުޑަ އިރުކޮޅެއް ފަހުން މުދަލާއި ބޭނުންވާ އެހެން ސާމާނާއެކު އޭނާގެ ގާފިލާ މިސްރާބު ޖެހީ އެންޑަރކަސްއާ ދިމާއަށެވެ. އެ ގާފިލާގައި އޭނާގެ މަންމާފުޅާއި އަނބިކަނބަލުންވެސް ބައިވެރިވެވަޑައިގަތެވެ.
ފެރްނާންދޯގެ ލަޝްކަރު ފަތަހައިގެ ބޭން ޖަހަމުން ގޮސް ގްރަނާދާއަށް ވަދެއްޖެއެވެ. ރަސްގެފާނާއި ރާނީގެ އެދުމަށް އަލްޙަމްރާގެ މައި ބުރުޒުގައި ކްރިސްޓިއަން ސަލީބު ބަހައްޓައިދިނީ ގްރަނާދާގެ ފައްޅިތަކުގެ އެންމެ އިސް ފާދިރީންނެވެ.
ގްރަނާދާގެ ބޮޑެތި ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިންގެ ނަޒަރު ހުއްޓިފައި ހުރީ އަލްޙަމްރާގެ މައި ބުރުޒަށެވެ. މި ސަހަރުގައި އެތައް ސަތޭކަ އަހަރެއް ވާންދެން ގުގުމަމުން ދިޔައީ ދުރު ރަށްތައް ފަތަހަ ކޮށްފައި އަންނަ މުޖާހިދުންގެ ނަޣަރާގެ އަޑެވެ. މިހާރު އިވެމުން އެ ދަނީ ދުޝްމިނުންގެ ފަތަހައިގެ ދުންމާރީގެ އަޑެވެ. އަލްޙަމްރާގައި މިހައިތަނަށް ވިހުރުވެމުން ދިޔައީ އިސްލާމީ ދިދައެވެ. ގްރަނާދާގެ ރައްޔިތުން ބަލަހައްޓައިގެން ތިބީ ދާދި އަވަހަށް އޮއްސިގެން ހިނގައިދާނޭކަން ކަށަވަރުވެފައިވާ އިސްލާމީ ތަރިއަށެވެ. އިސްލާމީ ދިދަ ވައްޓައިލައިފައި ކްރިސްޓިއަން ސަލީބުގެ ދިދަ ނެގުމާއެކު އެ ތަރީގެ ފަހު ވަގުތު ޖެހުނީއެވެ. ފެރްނާންދޯގެ ލަޝްކަރުގެ މީހުން އުފާވެރިކަމުގެ ލަވަތައް ކިޔަމުން ދިޔައިރު ގްރަނާދާގެ ގެތަކުން އިވެމުން ދިޔައީ އިސްލާމީ ރައްޔިތުންގެ ރުއިމުގެ އަޑެވެ.
އަބޫ ޢަބްދުﷲ އަލްޕުހަރާ ފަރުބަދަމައްޗަށް އަރައި އަސް މަޑުކޮށްލިއެވެ. އެންމެ ފަހު ފަހަރު ގްރަނާދާއާ ދިމާއަށް ބަލައިލާފައި އަޑުންއަޑު ނަގައި ރޯން ފަށައިފިއެވެ.
އޭނާގެ ހިތްވަރުފުޅު ގަދަ މަންމާފުޅު ޣީރަތްތެރިކަމުން ފުރިފައިވާ ރާގެއްގައި ވިދާޅުވިއެވެ. [ރަސްކަން ދިފާއުކުރުމަށްޓަކައި ހިތްވަރުގަދަ ފިރިހެނެއްހެން ހަނގުރާމަކޮށް އަމިއްލަ ލޭ އޮހުރުވައިލާން ނުކެރުނު މީހަކު އެ ރަސްކަން އަތުން ބީވެގެން ދިޔައީމާ ފިނޑި އަންހެނެއްހެން ރޮއިހޭރުމުގެ ފައިދާއަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟]
އަބޫ ޢަބްދުﷲގެ ވެރިކަން އަލްޕުހަރާގައި ހައެއްކަ މަސް ދުވަސް ވާންދެންވެސް ދެެމިއޮންނަ ގޮތެއް ނުވިއެވެ. އެ ރަށުގެ އިސްލާމުންގެ ހިތުގައި އޭނާގެ މައްޗަށް އުފެދިފައިވާ ވަރުގަދަ ނަފުރަތެއް ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް އެއްޗެއް ނެތެވެ. ކްރިސްޓިއަން ސިފައިންގެ އެހީގައި ވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމުގެ ބަދަލުގައި އަބޫ ޢަބްދުﷲ ވެރިކަން ދޫކޮށް މޮރޮކޯއަށް ހިޖުރަކޮށްފިއެވެ. އަދި އެތާނގެ ރަސްގެފާނުގެ ލަޝްކަރުގައި އާދައިގެ ސިފައިންގެ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ވަޒީފާއަދާކުރާން ފަށައިފިއެވެ.
(5)
މޫސާ ބިން އަބީ ޣައްސާން ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅު ވެގެން ދިޔައީ ތެދު ވާހަކަފުޅަކަށެވެ. އަމަންއަމާންކަމާއި ސުލްހައިގެ ވަސީލަތެއް ކަމަށް މީހުން ހީކުޅަ ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުން ވެގެން ދިޔައީ ބޮޑު މަކަރަކަށެވެ. އޮޅުވައިލުމަކަށެވެ. ގަލަމުގެ ލިޔުންތައް ކޮށައިލީ ކަނޑިންނެވެ. ސުލްހަނާމާގައި ހުރި ޝަރުތުތައް ކްރިސްޓިއަނުން ބޭނުންހައި ގޮތަކަށް ތަރުޖަމާކުރާން ފަށައިފިއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ދެކޮޅުހެދުމަކުން ނުކުތް އެދެވޭ ނަތީޖާއެއް ނެތެވެ. އެންމެ ފަހުން ދީނީ ލީޑަރުން ކަނޑައެޅީ އިސްލާމްދީނަކީ އިސްޕޭނުގެ އެއްބައިވަންތަކަމަށް އޮތް ހުރަހެއް ކަމުގައެވެ. އިސްލާމުންނަކީ ސަރުކާރަށް ވަފާތެރި ބަޔަކަށް ދުވަހަކުވެސް ނުވާނޭ ކަމުގައެވެ. މޮރޮކޯއިންނާއި އެހެން އިސްލާމީ ގައުމުތަކުން އެމީހުންނާ އެހީތެރިވާން ލަޝްކަރުތައް އަންނާނޭ ދުވަހަކަށް ގްރަނާދާގެ އިސްލާމުން އިންޒާރުކުރަމުން ގެންދާ ކަމުގައެވެ. އަދި އިސްލާމުންނަކީ ވަކި ބަހަކުން ވާހަކަދައްކާ، ވަކި ކަހަލަ ހެދުމެއް އަޅައިގެން އުޅޭ، ވަކި ތަހުޒީބެއް ގަބޫލުކުރާ، ޖާސޫސުންގެ ބަޔަކު ކަމުގައެވެ. ކްރިސްޓިއަން ސަރުކާރަށް އެބައިމީހުންގެ ފަރާތުން އޮތް ނުރައްކާތެރިކަމަށް ދުވަހަކުވެސް ނިމުމެއް ނާންނާނޭ ކަމުގައެވެ. ސަރުކާރުން އިސްލާމުންނަށް އެއްވެސް ކަހަލަ މަދަދަކާއި ރައްކާތެރިކަމެއް ފޯރުކޮށް ދެވޭނީ އެބައިމީހުންގެ ހިތްނިޔަތް ބަދަލުވީމާ ކަމަށް ދީނީ ލީޑަރުން ގެންދިޔައީ ބުނަމުންނެވެ. އެ ބުނާ ހިތްނިޔަތް ބަދަލުވުމަކީ ހަމައެކަނި ކޮށްލާ އިއުލާނަކުން ވާނޭ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި އެކަން ގަބޫލުކުރެވޭނީ އިސްލާމުން އެމީހުންގެ ދީން ދޫކޮށް ކްރިސްޓިއަން ދީނަށް ވަނީމާ ކަމަށްވެސް ދީނީ ލީޑަރުން ބުނަމުން ގެންދިޔައެވެ. ދީން ބަދަލުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ދުނިޔަވީ ދިރިއުޅުން އާރާސްތުކުރަން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި އެއީ އާޚިރަތް ސަލާމަތްކުރެވެން އޮތް ހަމައެކަނި ގޮތް ކަމުގައިވެސް ކިޔަން ފަށައިފިއެވެ.
އިސްލާމުންނަށްޓަކައި މިސްކިތްތައްވެސް ބަންދުކުރެވޭން ފަށައިފިއެވެ. ބަންގި ގޮވުމާއި ނަމާދުކުރުން މަނާކޮށްފިއެވެ. ބޭރުތެރޭގައި އަރަބި ބަހުން ވާހަކަދެއްކުމަކީ ގާނޫނީ ކުށަކަށް ހަދައިފިއެވެ. އެފަދަ ކުށެއް ކޮށްފި މީހަކަށް މައާފެއް ނޯވެއެވެ. އަށް ސަތޭކަ އަހަރު ވާންދެން ޔޫރަޕުގެ ގައުމުތަކަށް އިލްމު ފަތުރަމުން ގެންދިޔަ ބާރުގަދަ ދަރުސްގާހުތައް ބަންދުކުރަން ރަސްމީކޮށް އަންގާން ފަށައިފިއެވެ. އިލްމުގެ ދަންމަރު ދިއްލައިފައި ހުރި ވަރުގަދަ ކުތުބުޚާނާތައް އަންދައި އަޅިއަށް ހަދައިލައިފިއެވެ. ރަށްބޭރުގައި ހުރި ހުރިހައި ދަނޑެއްގެ މައްޗަށް ކްރިސްޓިއަނުން ގަދަވެގެންފިއެވެ. އިސްލާމުން ވިޔަފާރިކުރަމުން ގެންދިޔަ ވިޔަފާރިވެރިން އެބައިމީހުންގެ ފިހާރަތަކުން ނެރެލައި، އެ ފިހާރަތައް ކްރިސްޓިއަނުންގެ ތަންތަން ކަމުގައި ހަދައިފިއެވެ. ލޫޓުވުމާއި މީހުން މެރުމުގެ ތޫފާނެއް މުޅި ސަހަރަށް ވެރިވެއްޖެއެވެ. ސަހަރުގައި ދިރިއުޅޭ ޔަހޫދީންނަކީ މުއްސަނދި ބައެކެވެ. އެމީހުން އަމިއްލަ ވިޔަފާރި ސަލާމަތްކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި މުއްސަނދި އިސްލާމުންގެ ޓިކާނާ ކްރިސްޓިއަނުންނަށް ދައްކައި އެހީތެރިވަމުން ގެންދިޔައެވެ. ސަރުކާރުގެ އިސް ވެރިންނަށް ހަދިޔާބަދިޔާ ދީ، އެމީހުންގެ އަމިއްލަ މުދާތައް ރައްކާތެރިކޮށް، ސަރުކާރުގެ ސަމާލުކަން އިސްލާމުންނާ ދިމާއަށް އަނބުރަމުން ގެންދިޔައެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި ފެށުމެވެ.
ކޮންމެ އައު ދުވަހަކަށް އިރުއަރަނީ އިސްލާމުންނަށް އައު މުސީބާތަކާއިގެންނެވެ. ކޮންމެ ދުވަހަކަށް އިރު އޮއްސެނީ މާޔޫސީއާއި ހިތާމައިގެ ރާޅަކާއެކުގައެވެ. ގްރަނާދާގެ ރައްޔިތުންގެ ދުލުކުރީގައި ތާއަބަދު އޮންނަނީ އެއް ސުވާލުތަކެކެވެ.
ދެން ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
ދެން އަހަރެމެން ހަދާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
ދެން އަހަރެމެންނަށް ކުރެވޭނީ ކޮން ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟
[1] މޫސާ ބިން ޣައްސާން ހިމެނިވަޑައިގެންފައިވަނީ، އާދަޔާ ޚިލާފު ބޭފުޅެއް ކަމަށް ބަލައި، އަދިވެސް އޭނާ އަވަހާރަނުވާ ކަމަށް ބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ މަދު ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައެވެ. މޮރޮކޯއަށް ވަޑައިގެން އެބައިމީހުންނަށް އެހީތެރިވެވަޑައިގަތުމުގެ ބޭނުންފުޅުގައި މޫސާ ލަޝްކަރެއް ތައްޔާރުކުރައްވަނީ ކަމަށް ގްރްނާދާގެ އުއްމީދުކޮށްގެން ރައްޔިތުން އެތައް ދުވަހެއް ވާންދެން ތިއްބެވެ. ކްރިސްޓިއަން މުވައްރިޚެއް ކަމުގައިވާ ފްރޭ އެންޓޯނިއޯ އަގަޕިޑާ ލިޔެފައިވާ ގޮތުގައި އެއް ދުވަހަކު ހަވީރު ފެރްނާންދޯގެ ލަޝްކަރުގެ ލޮންސިވެރިން ފަހުލަވާނަކު ވަށައިލިއެވެ. ކާކުތޯ އޮޅުންފިލުވާން އެމީހުން ސުވާލުކުރަން ފެށީމާ ޖަވާބު ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި އެ ފަހުލަވާނަކު އެމީހުންނަށް ހަމަލަދީފިއެވެ. ފުރަތަމަ އެތިފަހަރުގައި ފެރްނާންދޯގެ ނައިޓަކު މަރައި ވައްޓައިލިއެވެ. އޭގެ ފަހުންވެސް ކްރިސްޓިއަން ލަޝްކަރުގެ އެތައް ބަޔަކު މަރައިފިއެވެ. އެތައް ޒަޚަމަކާއެކުވެސް އެ ފަހުލަވާނަކު ދުލެއް ނުކުރެއެވެ. ކަނޑި އަތުން ދޫވީމާ ޚަންޖަރުންވެސް ހަމަލަދެމުން ގެންދިޔައީއެވެ. އަތްފައި ވާޅުވެ ހަކަތަ ހުސްވީމާވެސް އެ ފަހުލަވާނަކު ކްރިސްޓިއަނުންގެ އަތްދަށުވާކަށް ބޭނުމެއް ނުތްވެވެ. އެހެންވީމާ ޖެނިލް ކޯރަށް ފުންމައިލީއެވެ. ވެފައިވާ ޒަޚަމްގެ ބޮޑުކަމުންނާއި ދަގަނޑު ދަހަނާގެ ބަރުކަމާހުރެ އޭނާއަކަށް ސަލާމަތެއް ނުވެވުނެވެ. ކޯރުގެ ރާޅުތަކާއެކު ދިޔަ ދިމާއަކަށް ހިނގައްޖެއެވެ. ކްރިސްޓިއަން ލަޝްކަރުގެ މީހުން އެ ފަހުލަވާނުގެ އަސް ގެންދިޔައީއެވެ. ހަނގުރާމައިގައި ހައްޔަރުކޮށްފައި ތިބި އިސްލާމީ ގައިދީންނަށް އެ އަސް ދެއްކީމާ އެއީ މޫސާ ބިން އަބީ ޣައްސާންގެ އަސްކޮޅުކަން ކަށަވަރު ކަމުގައި އެ މީހުން ބުންޏެވެ.
(ނުނިމޭ)
