(22 ޖަނަވަރީ 2026 ގައި ޝާއިއުކުރި ބަޔާ ގުޅޭ)
އަލަތު ކާވެނިފުޅު
ދުވަސްވަރަކީ އިތުރު ސާހިބާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅު أبـــوطــالــب ގެފާނުގެ ބެއްލެވުމުގެ ދަށުގައި ހުންނެވި ދުވަސްވަރެވެ. أبـــوطــالــب ގެފާނަކީ އަހުލުއިޔާލުންގިނަ ބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ އަތްޕުޅުމަތި މާކަތަނަވަސް ބޭކަލެއްނޫނެވެ. އެހެންކަމުން ކައުސާހިބާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅުގެ ބަރު ލުއިކޮށްދެއްވުމުގެގޮތުން މުޟާރިބާގެ އުސޫލުން އެކިއެކި މީސްމީހުންގެ މުދަލުން ވިޔަފާރިކޮށްދެއްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. އެއްދުވަހަކު أبـــوطــالــب ގެފާނު އިތުރު ސާހިބާގެ އަރިހުގައި ވިދާޅުވިއެވެ. އަޚާގެ ދަރިކަލުންނޭވެ! خـــديجــــة بـــنت خـــويــلـد އަކީ މުޟާރިބާގެ އުސޫލުން އެކަމަނާގެ މުދާ މީހުނާ ހަވާލުކުރައްވައިގެން ވިޔަފާރިކުރައްވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. ކަލޭގެފާނު އެދިވަޑައިގެންފިކަމުގައިވާނަމަ އެކަމަނާ އެހެންމީހުންނަށްވުރެ ކަލޭގެފާނަށް އިސްކަންދެއްވާނޭކަން ކަށަވަރެވެ. އިތުރު ސާހިބާއަކީ ކަންކަމުގައި އެދިވަޑައިގެން މީހުންގެ ކުރިމަތީގައި އަތްޕުޅު ފަތުރުއްވާ ބޭކަލެއްނޫނެވެ. އެހެންކަމުން ވިދާޅުވިއެވެ. ތިޔަކަމާމެދު އެކަމަނާ އަޅުގަނޑުބަލައި ފޮނުއްވައިފާށި ތޯއްޗެކެވެ. މިވާހަކަފުޅުގެ ޚަބަރު ކޮންމެވެސްގޮތަކުން خـــديجــــة ގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. السّــيّــدة خـــديجــــة رضـــــى اللّــــه عــنـــهـــا އަށް އެކިފަހަރުމަތިން އެކިމީހުންގެ ފަރާތުންވަނީ ކައުސާހިބާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم ގެ ތެދުވެރިކަމާއި، އަމާނާތްތެރިކަމާއި، މަތިވެރި މާތް ޚުލުޤުފުޅުތަކުގެ ޚަބަރުތައް ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ. އެދުވަސްވަރަކީ އެކަމަނާގެ ވިޔަފާރީގައި ބައިވެރިކުރައްވާނެ ތެދުވެރި، ރަނގަޅު ޝަޚުޞިއްޔަތަކަށް ނުހަނުބޮޑަށް ބޭނުންފުޅުވެފައި އިންނެވި ދުވަސްވަރެކެވެ. އެހެންކަމުން أبـــوطــالــب ގެފާނު މެދުވެރިކުރައްވައި އެކަމަނާގެ އެދިވަޑައިގަތުން ކައުސާހިބާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم އަރިހަށް ހުށަހެޅުއްވިއެވެ. އިތުރު ސާހިބާ އެކަމަނާގެ ހުށަހެޅުއްވުން ޤަބޫލުކުރެއްވިއެވެ.
ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم، أمّ المــؤمــنـــيـــن السّــيّــدة خـــديجــــة رضـــــى اللّــــه عــنـــهـــا ގެ ވިޔަފާރިމުދަލާއިގެން އެންމެފުރަތަމަ ދަތުރުފުޅެއް ކުރެއްވީ ޝާމްކަރަޔަށެވެ. އިތުރު ސާހިބާ އެދަތުރުފުޅުގައި މައްކާއިން ނުކުމެވަޑައިގަތީ 16 ޛުލްޙައްޖާ 25 ޢާމުލްފީލުގައެވެ. خـــديجــــة ގެފާނުގެ އަޅު مـيســرة ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم ގެ އަރިހުގައި އެދަތުރުފުޅުގައި ބައިވެރިވިއެވެ. ކައުސާހިބާގެ ފަރާތްޕުޅުން އެދަތުރުފުޅުގައި ފެންނަމުންދިޔަ ރީތި ޚުލުޤުފުޅުތަކުގެ ސަބަބުން مـيســرة ގެ ހިތުގައި ކައުސާހިބާގެ މާތްކަމާއި މަތިވެރިކަން ބިންވަޅު ނެގެމުންދިޔައެވެ.
ކައުސާހިބާއަށް އެދަތުރުފުޅުން ވަރަށް މަތިވެރި ކާމިޔާބުތަކެއް ޙާޞިލުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ވަރަށްބޮޑު މަންފާއެއް ލިބިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ދަތުރުފުޅު ނިންމަވައިފައި އެނބުރި މައްކާއަށް ވަޑައިގެންނެވީ، އެއްދުވަހެއްގެ މެންދުރު ވަގުތުގައެވެ. އެވަގުތު السّــيّــدة خـــديجــــة رضـــــى اللّــــه عــنـــهـــا އިންނެވީ އެކަމަނާގެ ގަނޑުވަރުގެ ބެލްކަނީގައެވެ. އެކުވެރި ސިއްރުވެރިއެއްކަމުގައިވާ السّــيّــدة نــفيسة އަރިހުގައި އިންނެވިއެވެ. ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم ސަވާރުވެވަޑައިގެން އިންނެވި ޖަމަލުކޮޅު އެގަނޑުވަރާ ކައިރިއަށް އައުމާއެކު، خـــديجــــة رضـــــى اللّــــه عــنـــهـــا ތިރިއަށް ފައިބައިވަޑައިގެން، އިތުރު ސާހިބާއާ އިސްތިޤްބާލު ކުރެއްވިއެވެ.
ކައުސާހިބާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم އެކަލޭގެފާނުގެ ބަލާޣާތްތެރި ފަސޭހަ ދޫފުޅުން ދަތުރުފުޅުގެ ފުރިހަމަ ރިޕޯޓެއް އެކަމަނާގެ އަރިހަށް ހުށަހެޅުއްވިއެވެ. ދަތުރުފުޅުގެ އެންމެހައި ކަންތައްތަކާމެދު އެކަމަނާ ހިތްޕުޅު ހަމަޖެހިވަޑައިގަތުމުގެ އިތުރަށް، އެޠާހިރު ހިތްޕުޅުގައި އިތުރު ސާހިބާއާމެދު މަތިވެރި ޤަދަރެއް އުފެދޭގޮތްވިއެވެ. السّــيّــدة خـــديجــــة رضـــــى اللّــــه عــنـــهـــا އަށް އެނގިވަޑައިގެންނެވީ އެކަމަނާގެ ހިތްޕުޅު އެ މަތިވެރި ޖަވާހިރެއް ފެނިވަޑައިގަންނަވާތޯ ހޯއްދަވަމުން ގެންދަވާ އަގުބޮޑު ޖަވާހިރަކީ މިއީކަމެވެ. السّــيّــدة خـــديجــــة އަށް އޭގެކުރިން ދުވަހަކުވެސް ވިޔަފާރި ދަތުރަކުން އެހައިބޮޑު މަންފާއެއް ލިބިވަޑައިގެންފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން އެކަމަނާވެސް ފައިދާގެ ތެރެއިން އިތުރު ސާހިބާއަށް އަރުއްވާން ވަޢުދުވެވަޑައިގެންނެވި ޢަދަދުގެ ދެގުނަ ދެއްވިއެވެ.
خـــديجــــة – أمّ المــؤمــنـــيـــن
އެދަތުރުފުޅަށްފަހުވެސް ކައުސާހިބާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم އާއި أمّ المــؤمــنـــيـــن السّــيّــدة خـــديجــــة رضـــــى اللّــــه عــنـــهـــا އާ ދެމެދުގައި ވިޔަފާރީގެ ގުޅުންތައް ދެމިއޮތެވެ. ނަތީޖާއެއްގެގޮތުން އެކަމަނާއަށް ކަށަވަރުވެވަޑައިގަތީ އެކަލޭގެފާނުގެ ތެދުވެރިކަމެވެ. އަމާނާތްތެރިކަމެވެ. މުރުއްވަތްތެރިކަމާއި އައުދާނަކަމެވެ. އެކަމަނާގެ ހިތްޕުޅުގައި އެކަންކަމަށް އިސްތިޙްސާނާއި ތާރީފުގެ އަސަރުތައް އުފެދޭންފެށިއެވެ. خـــديجــــة ގެފާނަށް އިޙްސާސްވެވަޑައިގަންނަވަމުންދިޔައީ قـــــريـش ންގެ އެކިއެކި ބޮޑުންނަށް އެބައިމީހުންގެ މުއްސަނދިކަމާއި، ވެރިކަމުގެ ބާރުންވެސް އެކަމަނާގެ ހިތްޕުޅަށް ނުފޯރުއްވެވުނު އަސަރުތަކެކެވެ. އެކަމަނާއަށް ޔަޤީންވެވަޑައިގަތީ، ރީތި އަޚުލާޤާއި ޠާހިރު އުޅުއްވުމަށް އެކަމަނާގެ ހިތްޕުޅު ފިދާވާން ފަށައިފިކަމެވެ. މަތިވެރި އިންސާނީވަންތަކަމުގެ ކުރިމަތީގައި އެކަމަނާއަށް އިސްދަށަށް ޖެއްސެވޭން ފަށައިފިކަމެވެ. ކުރިންވެސް ދެންނެވިފަދައިން، أمّ المــؤمــنـــيـــن އަކީ ހުވަފަތްވެވަޑައިގެންފައި އިންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. އެކަމަނާ ހުވަފަތްވެވަޑައިގެންނެވުމުން މައްކާގެ އެތަކެއް ބޮޑުން އެކަމަނާގެ ކާވެނިފުޅަށް އެދިވަޑައިގެން ހުށަހެޅުއްވިއެވެ. އެކަމަނާ އިންނެވީ އެހުށަހެޅުއްވުންތައް ޤަބޫލު ނުކުރައްވައެވެ. ނަމަވެސް އެކަމަނާ އަމިއްލަފުޅަށް އިތުރު ސާހިބާގެ އަރިހަށް ކާވެނިފުޅުގެ ރަޖާފޮނުއްވާން އެކަމަނާގެ ހިތްޕުޅު އެކަމަނާގެ އަރިހުގައި ދަންނަވަން ފަށައިފިއެވެ.
އެދުވަސްވަރު السّــيّــدة خـــديجــــة رضـــــى اللّــــه عــنـــهـــا އަށް ވަރަށް ޚާއްޞަ ހުވަފެންފުޅެއް ފެނިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެހުވަފެންފުޅުގައި ފެނިވަޑައިގަތީ، އެކަމަނާގެ ގަނޑުވަރުގެ ގޯތިތެރެއަށް އިރުއައިސް ތިރިވީތީއެވެ. އިރުގެ ދޯދިތަކުން އެކަމަނާގެ ގަނޑުވަރާއި ގަނޑުވަރުގެ ގޯތިތެރެ ފާންކޮށް ވިދައި ބަބުޅައިގަތީތީއެވެ. خـــديجــــة ގެފާނު އެކަމަނާގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅުގެ ދަރިކަލުން ورقـــة ގެ އަރިހުން އެހުވަފެންފުޅުގެ ތަޢުބީރު އޮޅުންފިލުއްވިއެވެ. ورقـــة ހިނިފުޅުވަޑުވައިފައި ވިދާޅުވިއެވެ. ކަމަނާގެ ގޯތިތެރެއަށް ތިރިވީތީ ތިޔަ ފެނިވަޑައިގެންނެވި އިރަކީ، ފަހުޒަމާނުގެ ނަބިއްޔާގެ ނުބުއްވަތުގެ އިރެވެ. ކަމަނާއަށް އެ އިރުގެ އަލިކަމުގެ ނަސީބު ލިބިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. މިހުވަފެންފުޅާ ވިދިގެން އެކަމަނާ ކައުސާހިބާއާމެދު ބަހައްޓަވާ ޝައުޤުވެރިކަން ވަކީން އިތުރުވިއެވެ.
އެޒަމާނުގައި ޢަރަބީންގެ ތެރޭގައި އަންހެނުންނަށްވެސް އެބައިމީހުންގެ ކާވެންޏާމެދު ގޮތްނިންމައި އެމީހަކުރުހޭ ފަރާތަކަށް ކާވެންޏަށްއެދި ހުށަހެޅުމުގެ މިނިވަންކަން އޮތެވެ. أمّ المــؤمــنـــيـــن އަކީ އެކަމަނާގެ ހުރިހައިކަމެއްވެސް ނުހަނު އަބުރުވެރިކަމާއެކު ރީތިގޮތުގައި ކުރައްވަމުން ގެންދަވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. އެހެންކަމުން ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم ގެ ހިރިޔާފާތުރާގެ ދަށަށް އެކަމަނާގެ އެދިވަޑައިގަތުން ބަރުތީލަކުރެއްވުމާ ހަވާލުކުރެއްވީ އެކަމަނާގެ ގާތް އެކުވެރިއެއް ކަމުގައިވާ السّــيّــدة نــفيسة އާއެވެ. السّــيّــدة نــفيسة ގެ އަރިހުގައި ވިދާޅުވީ ރަނގަޅު ވަގުތެއްގައި އެކަށީގެންވާ އަދަބުވެރިކަމާއެކު ކައުސާހިބާގެ އަރިހަށް އެމައްސަލަ ހުށަހަޅުއްވައިދެއްވާށެވެ. السّــيّــدة نــفيسة ކައުސާހިބާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم އާ ބައްދަލުކުރައްވައި ވިދާޅުވިއެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ އަމިއްލަފުޅު ކަމަކާމެދު ސުވާލެއް ދަންނަވައިލުމުގެ އިޒުނަފުޅު ދެއްވާނުތޯއެވެ. އިތުރު ސާހިބާ ހުއްދަ ދެއްވުމުން نــفيسة ވިދާޅުވިއެވެ. ކަލޭގެފާނު އަދިވެސް މީހަކާ ކާވެނި ބައްލަވާކަށެއް ނުވޭތޯއެވެ. އިތުރު ސާހިބާ ވިދާޅުވިއެވެ. ތިޔަފަދަކަމެއް ކުރެވޭފަދަ ތަނަވަސްކަމެއް އަހުރެންގެ ކިބަޔަކު ނެތެވެ. نــفيسة ވިދާޅުވިއެވެ. ތަނަވަސްކަންހުރި، ރީތި، ޢިއްފަތްތެރި ބޭކަނބަލަކު އެކަމަށް އެދިވަޑައިގެންފިކަމުގައިވާނަމަ ވިދާޅުވާނީ ކީކޭތޯއެވެ. އިތުރު ސާހިބާ އެއީ ކޮންބޭކަނބަލެއްތޯ ސުވާލުކުރެއްވުމުން އެއީ خـــديجــــة ގެފާނު ކަމުގައި نــفيسة ވިދާޅުވިއެވެ. އިތުރު ސާހިބާ އެކަން ޤަބޫލުކުރެއްވިއެވެ. السّــيّــدة نــفيسة، خـــديجــــة ގެފާނުގެ އަރިހުގައި އެވާހަކަ ވިދާޅުވިއެވެ.
ކައުސާހިބާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅު أبـــوطــالــب ގެފާނު އަރިހަށް އެވާހަކަ ފުރާތަކުރެއްވިއެވެ. ކައުސާހިބާއާ ދާދިއެއްއުމުރުފުޅެއްގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅެއްކަމުގައިވާ حمـــــــزة ގެފާނު މެދުވެރިކުރައްވައެވެ. أبـــوطــالــب ގެފާނު އެކަން ޤަބޫލުކުރައްވައި އެބަރަކާތްތެރި ކާވެނިފުޅުގެ ކަންތައް ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ.
أمّ المــؤمــنـــيـــن ގެ ބައްޕާފުޅު ވަނީ ހަރްބުލްފިޖާރީގައި ޤަތުލުވެފައެވެ. ބައެއް ރިވާޔަތްތަކުގައިވާގޮތުން އެ ހަނގުރާމައިގެ ކުރީން ފުރައުއްތަވެފައެވެ. އެހެންކަމުން أبـــوطــالــب ގެ އެދިވަޑައިގަތުމަށް އެކާވެނިފުޅުގެ ކަންތައް އިންތިޒާމު ކުރައްވައި ކުރިއަށްގެންދެވީ السّــيّــدة خـــديجــــة رضـــــى اللّــــه عــنـــهـــا ގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅު عــمــــــرو بـــن أســــد އެވެ. ކައުސާހިބާގެ ފަރާތްޕުޅުން أبـــوطــالــب ގެފާނާއި حمـــــــزة ގެފާނާއި هـــاشــــم ވަންހައިގެ ކުރިއަށްތިއްބެވި ބޭބޭކައުކަނބަލުން خـــديجــــة ގެފާނުގެ ގަނޑުވަރަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ނުހަނު ސާދާކަމާއެކު އެމާތް ކާވެނިފުޅު ޢަޤްދުކުރެވިއްޖެއެވެ. އެމާތް ކާވެނިފުޅު ޢަޤްދުކޮށްދެއްވީ ބައެއް ރިވާޔަތްތަކުގައިވާގޮތުން عــمــــــرو بـــن أســــد އެވެ. އަނެއްބައި ރިވާޔަތްތަކުގައިވާގޮތުން خـــديجــــة ގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅު نـــوفـــل ގެ ދަރިކަލުން ورقـــة بـــن نـــوفـــل އެވެ. ބާރަބައި އޫޤިއްޔަތުގެ ރަނަށެވެ. (ފަސްސަތޭކަ ރިހި ދިރުހަމަށެވެ.) ކައުސާހިބާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم، خـــديجــــة ގެފާނާ ކާވެނިބައްލަވައިގެންނެވީ މީލާދީން 596 ވަނަ އަހަރުއެވެ. ޢާއްމު ރިވާޔަތްތަކުގައިވާގޮތުން އޭރު خـــديجــــة ގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅަކީ ސާޅީސް އަހަރުފުޅެވެ. އިތުރު ސާހިބާއަކީ ފަންސަވީސް އަހަރުފުޅުގެ ޒުވާން ބޭކަލެކެވެ. މިކާވެނިފުޅުގެ ބިންގަލަކީ، މާތްކަމާއި ތެދުވެރިކަމެވެ. ޚުލުޤު ރީތިކަމެވެ. ހެޔޮލަފާކަމެވެ. މުރުއްވަތްތެރިކަމާއި ޢިއްފަތްތެރިކަމެވެ.
އިތުރު ސާހިބާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم ގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅު أبـــوطــالــب ގެފާނު އިތުރު ސާހިބާއާއި خـــديجــــة ގެފާނުގެ ކާވެނިފުޅުގެ ޙަފްލާގައި އެކާވެނިފުޅަށް އެދިވަޑައިގަންނަވަމުން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
"މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބައަށް ޙަމްދު ހުއްޓެވެ. އެކަލާނގެއީ إبــــراهــيـــــم ގެފާނުގެ ދަރިކޮޅުގެ މީހުންކަމުގައްޔާއި، إسمـــــاعـــيــــل ގެފާނުގެ ނަސްލުން އައިބައެއްކަމުގައްޔާއި مُــعَـــدُّ ގެ ދަރިކޮޅުން އައިބޮޑުން ކަމުގައްޔާއި مُـضَــــر ގެ ނަސްލުންއައި މާތްމީހުން ކަމުގައި އަހަރެމެން ލެއްވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެ ގެފުޅު ބަލަހައްޓާ މީހުންކަމުގައި އަހަރެމެން ލައްވައި މީސްތަކުންގެ މައްޗަށް ވެރީންކަމުގައި އަހަރެމެން ހަމަޖެއްސެވިއެވެ.
އަހުރެންގެ އެއްކިހުނުފަން عــبــد اللّــــه ގެފާނުގެ ދަރިކަލުން محــمّــــد ގެފާނަކީ އެހެން ކޮންމެ މީހަކާ އަޅައިބެލިކަމުގައިވިޔަސް މާތްކަމާއި، ބުއްދިވެރިކަމާއި، އިތުރުކަމާއި، ދީލަތިކަމުގައި ބުރަވެގެންވާ ބޭކަލެކެވެ. ޝައްކެއްނެތެވެ. މުދަލުގެ ފަރާތުން ބަލާއިރު މުދާ މަދެވެ. މުދަލަކީ ފިލައި ހިނގައިދަނިވި ހިޔަންޏެއްފަދަ އެއްޗެކެވެ. މި محــمّــــد ގެފާނާ ތިޔަބައިމީހުންނާހުރި ގާތްތިމާގެކަމަކީ ވަންހަނާވެގެންވާ ކަމެއްނޫނެވެ. އެކަލޭގެފާނު خـــويــلـد ގެ ދި خـــديجــــة ގެފާނުގެ ކާވެންޏަށް އައްސަވައި އެކަމަނާގެ ކާވެނީގެ ރަނަކަށް ފަސްސަތޭކަ ދިރުހަމް ޤަރާރު ކުރައްވައިފިއެވެ."
(ނުނިމޭ)
