(26 ފެބުރުއަރީ 2026 ގައި ޝާއިއުކުރި ބަޔާ ގުޅޭ)
ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم ޙިރާ ފަރުބަދައިގެ ހޮހަޅައިގައި އިންނަވައި ކުރެއްވި އަޅުކަމަކީ ކޮބައިތޯ ސުވާލުކުރެވެއެވެ. އެކިކަހަލަ ޖަވާބުތައްވެސް ހުރެއެވެ. ބައެއް ރިވާޔަތްތަކުގައިވާގޮތުން ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم އެ ހޮހަޅައިގައި އިންނަވައި ކުރެއްވި އަޅުކަމަކީ قـــــريـش ވަންހައިގެ އެހެނިހެން ބައެއް މީހުންވެސް އެ ހޮހަޅައިގައިތިބެ ކުރިއަޅުކަމެވެ. މިސްކީނުންނަށާއި، ދަތުރުވެރީންނަށް ކާންދެއްވުމެވެ. قـــــريـش ންގެ ތެރެއިން އެ ހޮހަޅައިގައި އަޅުކަންކުރެއްވި ބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި ލޮބުވެތި ޙަބީބުގެ ކާފައިކަލުން عــبـــدالمـطّــلــب بـــن هـــاشــــم އާއި أبـــــوأمــــيّـــة بـــن المــغــــيـــرة ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. ޞަޙީޙު ބުޚާރީގެ ޝަރަހައިގައި ބަޔާންކުރައްވައިފައިވާ ގޮތުން ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم ކުރެއްވި އަޅުކަމަކީ ކާއިނާތާއި އިންސާނިއްޔަތުގެ ޙާލަތު ހުރިގޮތާމެދު ވިސްނައިވަޑައިގެން ފިކުރުފުޅު ކުރެއްވުމާއި ޢިބްރަތް ހޯއްދެވުމެވެ.
ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم ކުރެއްވި އަޅުކަމުގެ ބާވަތާމެދު ހުޅަނގުގެ މުއައްރިޚަކު ލިޔުއްވައިފައިވެއެވެ. "ދަތުރުފުޅުތަކުގައި އުޅުއްވާއިރުވެސް ރަށުގައި ހުންނަވާއިރުވެސް محــمّــــد (صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم) ގެ ހިތްޕުޅުގައި އެތަކެއްހާސް ސުވާލުތަކެއް އުފެދެއެވެ. އަހަންނަކީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ މިފެންނަ ނިމުމެއްނުވާ ޢާލަމަކީ ކޮންތަނެއް ހެއްޔެވެ؟ ނަބީކަމަކީ ކޮންބާވަތެއްގެ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ އަހަރެން ޤަބޫލުކޮށް އީމާންވާންވީ ކޮންކޮން ކަންތައްތަކަކަށް ހެއްޔެވެ؟ ޙިރާ ފަރުބަދައިގެ ހިލަތަކަކަށްވެސް އެ ސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބެއް ނޭރުވެއެވެ. ޠޫރު ފަރުބަދައިގެ އުޑާ ވާހަކަ ގޮވޭހައި އުސް ކުންނުތަކާއި ވީރާނާ ފަރުބަދަތަކަކަށްވެސް ހާމަ މައިދާންތަކަކަށްވެސް އެ ސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބެއް އެރުވުނު ހެއްޔެވެ؟ ނޫނެކެވެ. އެއްގޮތަކަށްވެސް ޖަވާބެއް ނޭރުވެއެވެ. އަދި ކީއްހެއްޔެވެ. އުސްވެ އުފުލިގެންވާ އުޑަކަށްވެސް އިރުހަނދުގެ ދައުރުވުމަކަށްވެސް ދުވާލާއި ރޭގަނޑު ފަށްފަށްވުމަކަށްވެސް އެ ސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބެއް ނޭރުވެއެވެ. (ســيــرة الــنـّـبــيّ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم: عــلاّمــــة شـبـــلـــى نـعــمـــانـــى، سـيّـــد ســلـيـمــان نــــدوى)
އަރަހުށި މާތް اللّــــه سبحـــانــــه وتــعــــالــــى ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم އަށް ވަނީ ކަންކަން އޭގެ ޙަޤީޤީ ސޫރައިގައި ދެކެވަޑައިގެންނެވުމުގެ ޤާބިލުކަން ދެއްވައިފައެވެ. އެމާތް ސާހިބާގެ ނޫރާނީ ހިތްޕުޅުގައި އެބާރު ވަނީ ވަދީޢަ ކުރައްވައިފައެވެ. އެހެންކަމުން އެމާތް ސާހިބާއަށް ވަނީ ކާއިނާތުގެ ޚާލިޤަކީ އަދި މާލިކަކީ ربّ الـعــالمـــــــيـن ކަމުގެ ފުރިހަމަ ކަށަވަރުކަން ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ. އިންސާނީ ނައުޢުގެ ޚާލިޤަކީ އަދި ރައްބަކީވެސް އެމަތިވެރި ޒާތުފުޅުކަން ވަނީ حــــــقّ الــيــقــيـــن ގެ ދަރަޖަޔަށް އެމާތް ހިތްޕުޅުގައި ބިންވަޅު ނެންގެވިފައެވެ. މި ދުނިޔޭގެ ސާބިތުކަމެއް (ދެމިހުރުމެއް) ނެތްކަމާއި މިދުނިޔޭގެ ކޮންމެ އަރާމަކާއި މީރުކަމަކީވެސް ހިޔަންޏެއްފަދަ ކަމެއްކަން ވަނީ ކަށަވަރުކުރެއްވިފައެވެ. ހަމައެފަދައިން އެމާތް ސާހިބާއަށް ވަނީ އުޚުރަވީ ޙަޔާތުގެ ދާއިމަށް ދެމިއޮތުމާއި ސުވަރުގޭގެ ލައްޒަތާއި އުފައުފާގަތިކަމާއި އަރާމާއި ޢައިޝަކީ ފިލައިދިޔުމެއްނުވާ ދާއިމަށް ދެމިހުންނާނެ ކަންތައްތަކަން ތަޞައްވުރު ކުރެއްވިފައެވެ.
ކާއިނާތާއި އިންސާނީ ނައުޢުގެ ރައްބަކީ ހުސްތާހިރުވަންތަ މާތް اللّــــه سبحـــانــــه وتــعــــالــــى ކަން ކަށަވަރު ކުރެއްވުމާއެކު އެންމެހައި އިންސާނުންނަކީ އެކަލާނގެ ޢިޔާލުންކަން ވަނީ ޔަޤީން ކުރެއްވިފައެވެ. އުޑުތަކާއި ބިންތަކުގައި އެކަލާނގެ ވަދީޢަކުރައްވައިފައިވާ އެންމެހައި ނިޢުމަތްތަކަކީ މުޅި އިންސާނިއްޔަތަށްޓަކައި ލައްވައިފައިވާ ނިޢުމަތްތަކެއްކަން ވަނީ ޔަޤީންވެ ވަޑައިގެންފައެވެ. އެއްވެސް ފަރުދަކު ނުވަތަ އެއްވެސް ފަންތިއެއްގެ ބަޔަކު ނުވަތަ އެއްވެސް ޖަމާޢަތެއްގެ ބަޔަކުވިޔަސް މާތް اللّــــه ގެ އެ ނިޢުމަތްތަކުން އަނެކުން މަޙްރޫމު ކުރުމަކީ އަރަހުށި މާތް اللّــــه ރުބޫބިއްޔަތުގެ ނިޒާމުގައި ރެނދު އަޅުވާން އުޅުމާ އެއްފަދަ ކަމެއްކަން ވަނީ ވިސްނިވަޑައިގެންފައެވެ. އެކަލާނގެ ޙަޟުރަތުގައި އެކަންވާނީ ވަރަށް ބޮޑު ފާފަޔަކަށްކަން ވަނީ ކަށަވަރު ކުރެއްވިފައެވެ.
އަރަހުށި މާތް اللّــــه ދެކެ ލޯބިވުމަކީ އެކަލާނގެ އެންމެހައި މަޚްލޫޤުންދެކެ ލޯބިވުންކަމާއި ޚާއްޞަކޮށް އެންމެހައި އިންސާނުންދެކެ ލޯބިވުންކަން ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم އަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވައެވެ.
މުޖްތަމަޢެއްގައި ޝިރުކާއި ބުދަށް އަޅުކަންކުރުން ޢާންމުވެއްޖެ ކަމުގައިވާނަމަ އޭގެ ނަތީޖާއަކަށްވާނީ އަނިޔާވެރިކަމާއި ޖާހިލުކަން ޢާންމުވުމެވެ. ވަހުމަށް އަޅުވެތިވެވުމެވެ. މުޖްތަމަޢެއްގެ އަފްރާދުންގެ މެދުގައި ޖާހިލުކަމާއި އަނިޔާވެރިކަން ޢާންމުވެ އެބަޔަކު ވަހުމަށް އަޅުވެތިވާ ބަޔަކު ކަމުގައި ވެއްޖެކަމުގައިވާނަމަ އެބަޔަކު ޣައިރު އިންސާނީ ރަސްމުތަކާއި އާދަކާދަތަކުގެ ހިލިހިލާއިން އަމިއްލަޔަށް ކަސްތަޅު އެޅިގަނެއެވެ. އެފަދަ ޙާލަތަކަށް ދިޔުމުން އެ އިޖްތިމާޢީ ހިލިހިލާތަކުން އެ މުޖްތަމަޢެއް ސަލާމަތްކުރުމަކީ ވަރަށްބޮޑު އިންޤިލާބަކަށް ބޭނުންވާ ކަމެކެވެ. ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم އިންސާނީ މުޖްތަމަޢުތަކާމެދު ވިސްނައިވަޑައިގެންނެވުމުން ފެނިވަޑައިގެންނެވީ އިންސާނީ ހުރިހައި މުޖްތަމަޢުތަކެއްވެސް މުޢާޝަރަތީ ނުރަނގަޅު އާދަކާދަތަކާއި ޤަބޫލުކުރުންތަކުން ކަސްތަޅުއެޅި އެކަމުން ސަލާމަތް ނުވެވިގެން ތެޅިފޮޅޭތަނެވެ. ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم ދެކެވަޑައިގެންނެވި ގޮތުގައި މިއީ ވަރަށްބޮޑު އަފޫރުއްބަ މައްސަލައެކެވެ. ކުށް މިސުރާބަކަށް ބާރަށް ދުވަމުންދާ މުޖްތަމަޢެއްގެ މިސްރާބު ބަދަލުކޮށް ފިޠުރީ ތެދުމަގަށް އަޅުވައި އެބަޔެއްގެ މިސުރާބު ސީދާކުރެވޭނީ އިލާހީ ރަޙްމަތްފުޅުގެ މަންހަޖެއްގެ ޒަރީޢާއިންނެވެ. އެކަމަށްޓަކައި ވާދަވެރި އިޖްތިމާޢީ ބާރުތަކާ ކުރިމަތިލައްވާން ޖެހިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެކަމުގައި އެމާތް ސާހިބާއާ އެކުވެރިވެ އެއްހިތްވާނެ ބަޔަކު ނެތެވެ. އެކަމަށް ކަމަރުބަންނަވާން ތައްޔާރަށް ހުންނެވީ އެމާތް ސާހިބާ ގިނިކަންޏާއެވެ. ޤައުމު ވަނީ އިޖްތިމާޢީ އަނިޔާވެރިކަމާއި ޖާހިލުކަމާއި ޣާފިލުކަމުގައެވެ. ހުއްދަނޫން ފައިދާ ލިބިގަންނަ މީހުންގެ ސަބަބުން ކަނުވެ މަންމަންވެފައެވެ. ޤައުމުގެ އަމީރުންނާއި ރައީސުން ތިބީ ހެޔޮކަމަށް ގޮވައިލެވޭ ކޮންމެ ގޮވައިލުމަކާ ދެކޮޅަށް ފައިވިއްދާން އަތުގުޅައިލައިގެންނެވެ. އެކަތިގަނޑަކަށް ވެގެންނެވެ. މުޖްތަމަޢުގެ ޙާލަތު ބަދަލުކުރައްވާން މަސައްކަތްޕުޅެއް ފައްޓަވައިފި ކަމުގައިވާނަމަ އެ އެންމެންވެސް އެމާތް ސާހިބާއާ ދުޝްމިނުވެގަންނާނެކަން ޔަޤީންފުޅުވެވަޑައިގަނެއެވެ. (ޕޭ ޣަމްބަރެ އަޢުޒަމް ވަ އާޚިރު: ޑޮކްޓަރ نـصـيـــر أحمـــد نــاصـــــــر)
ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم ވިސްނައިވަޑައިގެންނެވިއިރު އެމާތް ސާހިބާގެ ދަރަޖަމަތިވެރި ކާފައިކަލުންނަވި إبــــراهــيـــــم عــلــيـــه الـسّــلام ވެސް މިފަދަ ޙާލަތަކާ ކުރިމަތިލެއްވިއެވެ. ލޮބުވެތި ކާފައިކަލުންވެސް މިޙާލަތުގައި ކުރެއްވި އަޅުކަމަކީ އުޑުތަކާއި ބިމުގެ މަލަކޫތިއްޔަ ވެރިކަމާމެދު ވިސްނައިވަޑައިގެންނެވުމެވެ. އެކަލޭގެފާނަށްވެސް އެންމެ މަތިވެރި ޙަޤީޤަތް ހޯއްދަވައިގެންނެވުނީ އެގޮތުން ކުރެއްވި މުރާޤިބާއިންނެވެ. އެކަލޭގެފާނަށްވެސް އެންމެފަހުން ވިދާޅުވެވުނީ އޮސްފުހިދާ އެއްޗެއްސަށް ލޯބިނުކުރައްވާ ކަމުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނު އެންމެފަހުން ވިދާޅުވީ އަންނަނިވި ފަދައިންނެވެ.
"ހަމަކަށަވަރުން (އަޅުކަންކުރުމުގެ ގަސްދުގައި) އަޅުގެ މޫނު ކުރިމަތިކުރާހުށީ ބާޠިލުގޮތުން އެއްކިބާވެ، ޙައްޤުގެ ފަރާތަށް ލެނބިހުރި ޙާލުގައި އިސްވެދިޔަ ނަމޫނާއެއްނެތި އުޑުތަކާއި ބިން ހެއްދެވި ރަސްކަލާނގެއަށެވެ. އަދި މިއަޅާ މުޝްރިކުންގެ ތެރެޔަކުން ނުވަމެވެ." (الأنــعـــام: 79)
جـبريـل الأمـيــن ވަޙީއާއިގެން ވަޑައިގެންނެވުން
ނުބައްވަތުގެ ދީބާޖާއަކީ ތެދު ހުވަފެންފުޅު ފެނިވަޑައިގަންނަވާން ފެށުމެވެ. ހުވަފެންފުޅުގެ ޒަރީޢާއިން މަތިވެރި ޙަޤީޤަތްތަކެއް ކަޝްފުވަމުން ދާންފެށުމެވެ. ރޭގަނޑު ހުވަފެންފުޅުގައި ފެނިވަޑައިގަންނަވާ ކަންކަން ދުވާލުގެ އަލިކަމުގެ ތެރޭގައި ފިލިފުޅެއްވެސް ތަފާތުނުވެ ފެނިވަޑައިގަންނަވާން ފެށުމެވެ.
ރަޙްމަތުގެ ނަބިއްޔާ صــلّـــــى اللّــــه عــلـيــــه وســلّـــــم ގެ ޢުމުރުފުޅުން ސާޅީސް އަހަރުފުޅު ފުރިއްޖެއެވެ. ޢާންމުކޮށް ބުނެވޭގޮތުގައި ސާޅީސް އަހަރަކީ އިންސާނުންގެ ބުއްދި ފުރައިފުރިހަމަވާ ޢުމުރެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި ނަބީބޭކަލުންގެ ބިޢުޘަތުގެ ޢުމުރުފުޅަކީ ސާޅީސް އަހަރުފުޅެވެ.
(ނުނިމޭ)
